Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 1 / 7 / 7

त्वम॑ग्ने यातु॒धाना॒नुप॑बद्धाँ इ॒हा व॑ह। अथै॑षा॒मिन्द्रो॒ वज्रे॒णापि॑ शी॒र्षाणि॑ वृश्चतु ॥7॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 1 | Sukta : 7 | Paryay : | Mantra No : 7

In Hindi:

ऋषि : चातनः | देवता : अग्निः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :

विषय : सेनापति के लक्षण।

पदपाठ : त्वम् । अ॒ग्ने॒ । या॒तु॒ऽधाना॑न् । उप॑ऽबध्दान् । इ॒ह । आ । व॒ह॒ ।अथ॑ । ए॒षा॒म् । इन्द्र॑: । वज्रे॑ण । अपि॑ । शी॒र्षाणि॑ । वृ॒श्च॒तु ॥

पदार्थ : (अग्ने) हे अग्नि ! (त्वम्) तू (उप बद्धान्) दृढ़ बाँधे हुए (यातुधानान्) दुःखदायी राक्षसों को (इह) यहाँ पर (आवह) ले आ। (अथ) और (इन्द्रः) वायु (वज्रेण) कुल्हाड़े से (एषाम्) इनके (शीर्षाणि) मस्तकों को (अपि) भी (व्रश्चतु) काट डाले ॥७॥"

भावार्थ : अग्नि के समान प्रतापी और (इन्द्र) वायु के समान वेगवान् राजा उत्पातियों को कारागार में डाल दे और उनके सिर उड़ा दे ॥ इसी प्रकार सब मनुष्य अध्यात्म विषय में आत्मा को सेनानी, और लोभ, मोह, आदि को शत्रु और गृहस्थिति में गृहपति को सेनापति और विघ्नों को वैरी मान कर योग्य व्यवहार करें ॥

टिप्पणी :७−यातु-धानान्। म० १ पीडाप्रदान्। उप-बद्धान्। बन्ध बन्धने-क्त-दृढबन्धनयुक्तान्। इह। निपातस्य च। पा० ६।३।१३६। इति दीर्घः। अत्र। अथ। च। तदनन्तरम्। एषाम्। यातुधानानाम्। इन्द्रः। १।२।३। वायुः। वायुवद् वेगवान्। परमैश्वर्यवान् ॥ वज्रेण। ऋज्रेन्द्राग्रवज्रविप्र०। उ० २।२८। इति वज गतौ-रन्। कुलिशेन, कुठारेण। अपि। एव अवश्यम्। शीर्षाणि। शीर्षंश्छन्दसि। पा० ६।१।६०। इति शिरःशब्दस्य शीर्षम् आदेशः। शिरांसि, मस्तकानि। वृश्चतु। ओव्रश्चू छेदने, तुदादित्वात् शः। छिनत्तु ॥