Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 1 / 8 / 4

यत्रै॑षामग्ने॒ जनि॑मानि॒ वेत्थ॒ गुहा॑ स॒ताम॒त्त्रिणां॑ जातवेदः। तांस्त्वं ब्रह्म॑णा वावृधा॒नो ज॒ह्ये॑षां शत॒तर्ह॑मग्ने ॥4॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 1 | Sukta : 8 | Paryay : | Mantra No : 4

In Hindi:

ऋषि : चातनः | देवता : अग्निः | छन्द : बार्हतगर्भा त्रिष्टुप् | स्वर :

विषय : सेनापति के लक्षण।

पदपाठ : यत्र॑ । ए॒षा॒म् । अ॒ग्ने॒ । जनि॑मानि । वेत्थ॑ । गुहा॑ । स॒ताम् । अ॒त्त्रिणा॑म् । जा॒त॒ऽवे॒द॒:।तान् । त्वम् । ब्रह्म॑णा । व॒वृधा॒न: । ज॒हि । ए॒षा॒म् । श॒त॒ऽतर्ह॑म् । अ॒ग्ने॒ ॥

पदार्थ : (जातवेदः) हे अनेक विद्यावाले वा धनवाले ! (अग्ने) अग्नि [अग्निस्वरूप राजन्] ! (यत्र) जहाँ पर (गुहा) गुफा में (सताम्) वर्त्तमान (एषाम्) इन (अत्रिणाम्) उदरपोषकों के (जनिमानि) जन्मों को (वेत्थ) तू जानता है। (अग्ने) हे अग्निरूप राजन् ! (ब्रह्मणा) वेदज्ञान [वा अन्न वा धन] से (वावृधानः) बढ़ता हुआ (त्वम्) तू (तान्) उनकी और (एषाम्) इनकी (शततर्हम्) सैकड़ों प्रकार की हिंसा को (जहि) नाश कर ॥४॥"

भावार्थ : अग्नि के समान तेजस्वी महाबली राजा गुप्त उपद्रवियों का खोज करे और उनको यथा नीति कड़े-कड़े दण्ड देकर प्रजा में शान्ति रक्खे ॥४॥

टिप्पणी :४−अग्ने। अग्निवत् तेजस्विन् राजन्। जनिमानि। जनिमृङ्भ्यामिमनिन्। उ० ४।१४९। इति जनी प्रादुर्भावे-इमनिन्। जन्मानि, उत्पत्तिकारणानि। वेत्थ। विद ज्ञाने-लट्। त्वं जानासि। गुहा। इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः। पा० ३।१।१३५। इति गुहू संवरणे-क, टाप् च। गूहति रक्षतीति। सुपां सुलुक्०। पा० ७।१।३९। इति विभक्तिलोपः। गुहायाम्, गर्त्ते, गह्वरे, गुप्तस्थाने। सताम्। अस सत्तायां-शतृ। विद्यमानानाम्। निवसताम्। अत्रिणाम्। १।७।३। अदनशीलानां, उदरपोषकाणाम्। जात-वेदः। १।७।२। हे जातविद्य ! ब्रह्मणा। बृंहेर्नोऽच्च। उ० ४।१४६। इति बृहि वृद्धौ-मनिन्, नकारस्य अकारः, रत्वं च। ब्रह्म अन्नम्−निघ० २।७। तथा, धनम्−निघ० २।१०। वेदेन। वेदज्ञानेन। परमेश्वरेण। वावृधानः। वृधु वृद्धौ-लिटः कानच्, छन्दसि दीर्घः। प्रवृद्धः। जहि। मं० ३। मारय। शत−तर्हम्। शतं बहुनाम्−निघ० ३।१। तृह हिंसायाम्-घञ्। बहुविधहिंसनम् ॥