Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 1 / 9 / 4

ऐषां॑ य॒ज्ञमु॒त वर्चो॑ ददे॒ऽहं रा॒यस्पोष॑मु॒त चि॒त्तान्य॑ग्ने। स॒पत्ना॑ अ॒स्मदध॑रे भवन्तूत्त॒मं नाक॒मधि॑ रोहये॒मम् ॥4॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 1 | Sukta : 9 | Paryay : | Mantra No : 4

In Hindi:

ऋषि : अथर्वा | देवता : अग्निः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :

विषय : सब सम्पत्तियों के लिये प्रयत्न का उपदेश।

पदपाठ : आ । ए॒षा॒म्‍ । य॒ज्ञम्‍ । उ॒त । वर्च॑: । द॒दे॒ । अ॒हम्‍ । रा॒य: । पोष॑म्‍ । उ॒त । चि॒त्तानि॑ । अ॒ग्ने॒ । स॒ऽपत्ना॑: । अ॒स्मत्‍ । अध॑रे । भ॒व॒न्तु॒ । उ॒त्‍ऽत॒मम्‍ । नाक॑म्‍ । अधि॑ । रो॒ह॒य॒ । इ॒मम्‍ ॥

पदार्थ : (अग्ने) हे परमेश्वर ! (एषाम्) इनके [अपने लोगों] के दिये (यज्ञम्) सत्कार, (उत) और (वर्चः) तेज, (रायः) धन की (पोषम्) बढ़ती (उत) और (चित्तानि) मानसिक बलों को (अहम्) मैं (आददे) ग्रहण करता हूँ। (सपत्नाः) वैरी लोग (अस्मत्) हमसे (अधरे) नीचे (भवन्तु) होवें, (उत्तमम्) अति ऊँचे (नाकम्) सुख में (एनम्) इसको [मुझे] (अधि) ऊपर (रोहय) चढ़ा ॥४॥ "

भावार्थ : बुद्धिमान् नीतिनिपुण पुरुष अपने पक्षवालों के किये हुए उपकार और सत्कार को सधन्यवाद स्वीकार करे और विपक्षियों को नीचा दिखा कर अपनी प्रतिष्ठा बढ़ावे ॥४॥ इस मन्त्र का उत्तरार्ध मन्त्र २ का उत्तरार्ध है ॥

टिप्पणी :४−एषाम्। स्वपुरुषाणाम्। यज्ञम्। यजयाचयतविच्छप्रच्छरक्षो नङ्। पा० ३।३।९०। इति यज देवार्चादानसङ्गतिकरणेषु-नङ्। पूजाम्, कीर्तिम्। वर्चः। सर्वधातुभ्योऽसुन्। उ० ४।१८९। इति वर्च दीप्तौ−असुन्। नित्त्वाद् आद्युदात्तः। वर्चः। अन्ननाम−निघं० २।७। रूपम्। तेजः। आ-ददे। आङ् पूर्वात् डुदाञ् ग्रहणे-लट्। अहं गृह्णामि, स्वीकरोमि। रायः। रातेर्डैः। उ० २।६६। इति रा दाने डै प्रत्ययः, रै। धनस्य। पोषम्। पुष पुष्टौ−घञ्। पोषणं वर्धनं समृद्धिम्। रायस्पोषम्। षष्ठ्याः पतिपुत्र०। पा० ८।३।५३। इति विसर्गस्य सः। चित्तानि। चित ज्ञाने-क्त। मनांसि, मानसबलानि। अग्ने म० ३। हे परमेश्वर। सपत्ना...........इमम्। व्याख्यातम् २ ॥