Atharvaveda / 1 / 10 / 2
नम॑स्ते राजन्वरुणास्तु म॒न्यवे॒ विश्वं॒ ह्यु॑ग्र निचि॒केषि॑ द्रु॒ग्धम्। स॒हस्र॑म॒न्यान्प्र सु॑वामि सा॒कं श॒तं जी॑वाति श॒रद॒स्तवा॒यम् ॥ 2॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 1 | Sukta : 10 | Paryay : | Mantra No : 2
In English:
Seer : atharvaa | Devta : varuNaH | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : namaste raajanvaruNaastu manyave vishva.m hyugra nichikeShi drugdham. sahasramanyaanpra suvaami saaka.m shata.m jiivaati sharadastavaayam . 2.
Component Words : namaH . te . raajan.N . varuNa . astu . manyave . vishvam.N . hi . ugra . ni.achikeShi . drugdham.N . sahasram.N . anyaan.N . pra . suvaami . saakam.N . shatam.N . jiivaati . sharadaH . tava . ayam.N .
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : वरुणः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : वरुण का क्रोध प्रचण्ड है।
पदपाठ : नम॑: । ते॒ । रा॒ज॒न् । व॒रु॒ण॒ । अ॒स्तु॒ । म॒न्यवे॑ । विश्व॑म् । हि । उ॒ग्र॒ । नि॒ऽचि॒केषि॑ । द्रु॒ग्धम् । स॒हस्र॑म् । अ॒न्यान् । प्र । सु॒वा॒मि॒ । सा॒कम् । श॒तम् । जी॒वा॒ति॒ । श॒रद॑: । तव॑ । अ॒यम् ॥
पदार्थ : (वरुण) हे अतिश्रेष्ठ (राजन्) बड़े ऐश्वर्यवाले, राजा, (ते) तुझ (मन्यवे) क्रोधरूप को (नमः) नमस्कार (अस्तु) होवे, (उग्र) हे प्रचण्ड ! तू (विश्वम्) सब (हि) ही (द्रुग्धम्) द्रोह को (नि-चिकेषि) सदा जानता है। [मैं] (सहस्रम्) सहस्र (अन्यान्) दूसरे जीवों को (साकम्) एक साथ (प्रसुवामि) आगे बढ़ाता हूँ, (ते) तेरा (अयम्) यह [सेवक] (शतम्) सौ (शरदः) शरद् ऋतुओं तक (जीवाति) जीता रहे ॥२॥"
भावार्थ : सर्वज्ञ परमेश्वर के महा क्रोध से भय मानकर मनुष्य पातकों से बचें और सबके साथ उपकार करके जीवन भर आनन्द भोगें ॥२॥
टिप्पणी :२−राजन्। म० १। हे ऐश्वर्यवन्। वरुण। म० १। हे परमेश्वर ! मन्यवे। म० १। क्रोधाय, क्रोधरूपाय। नि-चिकेषि। कि ज्ञाने-लट्, जुहोत्यादिः, शपः श्लुः। त्वं नितरां जानासि। द्रुग्धम्। द्रुह जिघांसायाम्−भावे-क्त। द्रोहम्, अपराधम्। सहस्रम्। सहो बलमस्त्यस्मिन्, सहस्+प्रत्ययो मत्वर्थे। बहुनाम, निघ० ३।१। बहून्, अनेकान्। अन्यान्। माछाशसिभ्यो यः। उ० ४।१०९। इति अन प्राणने, जीवने−य प्रत्ययः। अनिति जीवतीति अन्यः। जीवान्, प्राणिनः। इतरान् वा। प्र+सुवामि। षूङ्, प्रेरणे, तुदादिः, ङित्वाद् गुणप्रतिषेधे उवङ्। प्रकर्षेण प्रेरयामि, ऊर्ध्वं नयामि, उपकरोमि। साकम्। इण्भीकापा०। उ० ३।४३। इति षो अन्तकर्मणि-कन्। सह, समम्। शतम्। बहुनाम, निघ० ३।१। बह्वीः। जीवाति। जीव प्राणधारणे−लेट्, लेटोऽडाटौ। पा० ३।४।९४। इति आडागमः। जीवेत्। शरदः। श्रॄदॄभसोऽदिः। उ० १।१३०। इति शॄ हिंसायाम्−अदि। कालाध्वनोरत्यन्तसंयोगे। पा० २।३।५। इति द्वितीया। आश्विनकार्तिकमासयुक्तान् ऋतुविशेषान्। संवत्सरान् ॥