vedyog.net

In English:

Seer : atharvaa | Devta : hiraNyam, indraagnii, vishve devaaH | Metre : anuShTubgarbhaa chatuShpadaa triShTup | Tone :

Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.

Verse : samaanaa.m maasaamRRitubhiShTvaa vaya.m sa.mvatsarasya payasaa piparmi. indraagnii vishve devaaste .anu manyantaamahRRiNiiyamaanaaH .4.

Component Words :
samaanaam . maasaam . RRitu.abhiH . tvaa . vayam . sam.avatsarasya . payasaa . piparmi .indragnii iti . vishve . devaaH . te . anu . manyantaam . ahRRiNiiyamaanaaH .

---

In Hindi:

ऋषि : अथर्वा | देवता : हिरण्यम्, इन्द्राग्नी, विश्वे देवाः | छन्द : अनुष्टुब्गर्भा चतुष्पदा त्रिष्टुप् | स्वर :

विषय : सुवर्ण आदि धन प्राप्ति के लिये उपदेश।

पदपाठ : समा॑नाम् । मा॒साम् । ऋ॒तुऽभि॑: । त्वा॒ । व॒यम् । स॒म्ऽव॒त्स॒रस्य॑ । पय॑सा । पि॒प॒र्मि॒ ।इ॒न्द्र॒ग्नी इति॑ । विश्वे॑ । दे॒वा: । ते । अनु॑ । म॒न्य॒न्ता॒म् । अहृ॑णीयमाना: ॥

पदार्थ : (वयम्) हम लोग (त्वा) तुझको [आत्मा को] (समानाम्) अनुकूल (मासाम्) महीनों की (ऋतुभिः) ऋतुओं से और (संवत्सरस्य) वर्ष के (पयसा) दुग्ध वा रस से (पिपर्मि=पिपर्मः) पूर्ण करते हैं। (इन्द्राग्नी) वायु और अग्नि [वायु और अग्नि के समान गुणवाले] (ते) वह (विश्वे देवाः) सब दिव्य गुणयुक्त पुरुष (अहृणीयमानाः) संकोच न करते हुए (अनु मन्यन्ताम्) [हम पर] अनुकूल रहें ॥४॥"

भावार्थ : जो मनुष्य महीनों, ऋतुओं और वर्षों का अनुकूल विभाग करते हैं, वह वर्ष भर की उपज, अन्न, दूध, फल, पुष्प आदि से पुष्ट रहते हैं और वायु के समान वेगवाले और अग्नि के समान तेजस्वी विद्वान् महात्मा उस पुरुषार्थी मनुष्य के सदा शुभचिन्तक होते हैं ॥३॥

टिप्पणी :४−उमानाम्। षम वैक्लव्ये पचाद्यच्। अविषमानाम्। पूर्णानाम्। साधूनाम्, अनुकूलानाम्। मासाम्। सर्वधातुभ्योऽसुन्। उ० ४।१८९। इति माङ् माने−असुन्। मासानाम्। ऋतुभिः। अर्त्तेश्च तुः। उ० १।७२। इति ऋ गतौ−तु, स च कित्। वसन्तादिकालविशेषैः। त्वा। त्वाम् पुरुषम्। सम्-वत्सरस्य। संपूर्वाच्चित्। उ० ३।७२। इति सम्+वस निवासे−सरन्, सस्य तकारः। संवसन्ति ऋतवो यत्र। वर्षस्य, द्वादशमासात्मकस्य कालस्य। पयसा। पय गतौ वा पीङ् पाने−असुन्। दुग्धेन सारेण वा, धान्यफलादिना, इत्यर्थः। पिपर्मि। पॄ पालनपूरणयोः, जुहोत्यादिः। एकवचनं बहुवचने। वयं पिपर्मः पालयामः, पूरयामः। इन्द्राग्नी। वाय्वग्नी। यथा श्रीमद्दयानन्दभाष्ये, य० २१।२०। इन्द्राग्नी=इन्द्रश्चाग्निश्च तौ वाय्वग्नी। तद्वद् गुणवन्तः। विश्वे। सर्वे। देवाः। दिव्यगुणाः पुरुषाः। अनु-मन्यन्ताम्। अनु+मन बोधे−लोट्। अनुजानन्तु, स्वीकुर्वन्तु, अनुकूलं कुर्वन्तु। अहृणीयमानाः। कण्ड्वादिभ्यो यक्। पा० ३।१।२७। इति हृणीङ् रोषणे लज्जायां वैमनस्ये च−यक्। ङित्त्वाद् आत्मनेपदम्। ततः शानच्। हृणीयते=क्रुध्यति, निघ० २।१२। अक्रुध्यन्तः, असङ्कुचन्तः ॥ इति षष्ठोऽनुवाकः ॥ इति प्रथमं काण्डम् ॥ इति श्रीमद्राजाधिराजप्रथितमहागुणमहिमश्रीसयाजीरावगायकवाडाधिष्ठितबडोदेपुरीगतश्रावणमास-दक्षिणापरीक्षायाम् ऋक्सामाथर्ववेदभाष्येषु लब्धदक्षिणेन श्रीपण्डितक्षेमकरणदासत्रिवेदिना कृते अथर्ववेदभाष्ये प्रथमं काण्डं समाप्तम् ॥ इदं काण्डं प्रयागनगरे श्रावणमासे रक्षाबन्धनतिथौ १९६९ तमे विक्रमीये संवत्सरे धीरवीरचिरप्रतापिमहायशस्विश्रीराजराजेश्वरजार्जपञ्चममहोदयस्य सुसाम्राज्ये सुसमाप्तिमगात् ॥

---