Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 2 / 10 / 7

अहा॒ अरा॑ति॒मवि॑दः स्यो॒नमप्य॑भूर्भ॒द्रे सु॑कृ॒तस्य॑ लो॒के। ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑त्या जामिशं॒साद्द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॑ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म् ॥ 7॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 2 | Sukta : 10 | Paryay : | Mantra No : 7

In Hindi:

ऋषि : भृग्वङ्गिराः | देवता : निर्ऋतिः | छन्द : सप्तापदा धृतिः | स्वर :

विषय : मुक्ति की प्राप्ति के लिये उपदेश।

पदपाठ : अहा॑: । अरा॑तिम् । अवि॑द: । स्यो॒नम् । अपि॑ । अ॒भू॒: । भ॒द्रे । सु॒ऽकृ॒तस्य॑ । लो॒के । ए॒व । अ॒हम् । त्वाम् । क्षे॒त्रि॒यात् । नि:ऽऋ॑त्या: । जा॒मि॒ऽशं॒सात् । द्रु॒ह: । मु॒ञ्चा॒मि॒ । वरु॑णस्य । पाशा॑त् । अ॒ना॒गस॑म् । ब्रह्म॑णा । त्वा॒ । कृ॒णो॒मि॒ । शि॒वे इति॑ । ते॒ । द्यावा॑पृथि॒वी इति॑ । उ॒भे इति॑ । स्ता॒म् ॥१०.७॥

पदार्थ : (अरातिम्) कंजूसी वा वैर को (अहाः=अहासीः) तूने त्याग दिया है, (स्योनम्) हर्ष को (अविदः) तूने पाया है, (अपि) और भी (सुकृतस्य) सुकृत [पुण्य कर्म] के (भद्रे) आनन्दमय (लोके) लोक में (अभूः) तू वर्तमान हुआ है। (एव) ऐसे ही (अहम्) मैं (त्वाम्) तुझको (क्षेत्रियात्) शारीरिक वा वंशागत रोग से, (निर्ऋत्याः) अलक्ष्मी [महामारी दरिद्रता आदि] से, (जामिशंसात्) भक्षणशील मूर्ख के सताने से, (द्रुहः) द्रोह [अनिष्ट चिन्ता] से और (वरुणस्य) दुष्कर्मों से रोकनेवाले न्यायाधीश के (पाशात्) दण्डपाश वा बन्ध से (मुञ्चामि) मैं छुड़ाता हूँ। (ब्रह्मणा) वेदज्ञान से (त्वा) तुमको (अनागसम्) निर्दोष (कृणोमि) करता हूँ, (ते) तेरेलिये (उभे) दोनों (द्यावापृथिवी=०–व्यौ) आकाश और पृथिवी (शिवे) मङ्गलमय (स्ताम्) होवें ॥७॥"

भावार्थ : मनुष्य वैर छोड़कर उदार, उपकारी, सर्वमित्र बनकर अनेक बल अर्थात् मुक्ति के आनन्द को पाता है ॥७॥ पातञ्जल योगदर्शन, पाद ३ सूत्र २२ देखिये। मैत्र्यादिषु बलानि। मित्रता आदिकों में [संयम से] अनेक बल होते हैं ॥ टिप्पणी–(अभूः) के स्थान पर सायणभाष्य में [अभूत्] माना है ॥

टिप्पणी :७–अहाः। ओहाक् त्यागे–लुङि। मन्त्रे घसह्वरणशवृदहाद्०। पा० २।४।८०। इति च्लेर्लुक्। अहासीः। अत्याक्षीः। अरातिम्। अ० १।१८।२। रा दाने–क्तिन्। अदातृताम्। शत्रुताम्। अविदः। विद्लृ लाभे–लुङ्। लृदित्वाद् अङ्। लब्धवानसि। स्योनम्। सिवेष्टेर्यू च। उ० ३।९। इति षिवु तन्तुसन्ताने–न प्रत्ययः, टिभागस्य यू इत्यादेशे गुणः। स्योनमिति सुखनाम स्यतेरवस्यन्त्येतत् सेवितव्यं भवतीति वा–निरु० ८।९। सुखम्। आनन्दम्। अपि। न पियति। पि गतौ–क्विप्, न तुक्। समुच्चये। अवधारणे। पुनरर्थे। अभूः। भू सत्तायाम्–लुङ्। त्वं वर्तमानोऽभूः। भद्रे। अ० १।१८।१। भदि–रन्। भन्दनीये। सुखप्रदे। लोके। अ० २।९।१। स्थाने। अन्यद् गतम् ॥