Atharvaveda / 3 / 22 / 6
ह॒स्ती मृ॒गाणां॑ सु॒षदा॑मति॒ष्ठावा॑न्ब॒भूव॒ हि। तस्य॒ भगे॑न॒ वर्च॑सा॒भि षि॑ञ्चामि॒ माम॒हम् ॥ 6॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 3 | Sukta : 22 | Paryay : | Mantra No : 6
In English:
Seer : vasiShThaH | Devta : bRRihaspatiH, vishvedevaaH, varchaH | Metre : anuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : hastii mRRigaaNaa.m suShadaamatiShThaavaanbabhuuva hi. tasya bhagena varchasaabhi Shi~nchaami maamaham . 6.
Component Words : hastii . mRRigaaNaam . su.asadaam . atisthaa.avaan . babhuuva . hi . tasya . bhagena . varchasaa . abhi . si~nchaami . maam . aham .22.6.
In Hindi:
ऋषि : वसिष्ठः | देवता : बृहस्पतिः, विश्वेदेवाः, वर्चः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : कीर्ति पाने के लिये उपदेश।
पदपाठ : ह॒स्ती । मृ॒गाणा॑म् । सु॒ऽसदा॑म् । अ॒ति॒स्थाऽवा॑न् । ब॒भूव॑ । हि । तस्य॑ । भगे॑न । वर्च॑सा । अ॒भि । सि॒ञ्चा॒मि॒ । माम् । अ॒हम् ॥२२.६॥
पदार्थ : (हि) क्योंकि (सुषदाम्) सुखसे चढ़ने योग्य (मृगाणाम्) पशुओं में (हस्ती) हाथी (अतिष्ठावान्) प्रतिष्ठावाला (बभूव) हुआ है, (तस्य) उसके (भगेन) सेवनीय (वर्चसा) कान्ति से (अहम्) मैं (माम्) अपने को (अभिषिञ्चामि) भले प्रकार सींचूँ [शुद्ध करूँ] ॥६॥"
भावार्थ : जैसे हाथी में अन्य पशुओं से अधिक बुद्धि बल होता है, वैसे ही प्रधान पुरुष अन्य पुरुषों से अधिक बुद्धिबलवाला होवे ॥६॥
टिप्पणी :६−(हस्ती) गजः। (मृगाणम्) पशूनां मध्ये। (सुषदाम्) अ० ३।१४।१। सुखेन सदनयोग्यानाम्। (अतिष्ठावान्) आतश्चोपसर्गे। पा० ३।१।१०६। इति अति+ष्ठा-अङ्, टाप्, मतुप्। प्रतिष्ठावान्। (हि) यस्मात् कारणात्। (तस्य) गजस्य। (भगेन) भजनीयेन। सेवनीयेन। (वर्चसा) तेजसा। (अभि) सर्वतः। (सिञ्चामि) शोधयामि। (माम्) आत्मानम्। (अहम्) उपासकः ॥