Atharvaveda / 4 / 6 / 4
यस्त॒ आस्य॒त्पञ्चा॑ङ्गुरिर्व॒क्राच्चि॒दधि॒ धन्व॑नः। अ॑पस्क॒म्भस्य॑ श॒ल्यान्निर॑वोचम॒हं वि॒षम् ॥ 4॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 4 | Sukta : 6 | Paryay : | Mantra No : 4
In English:
Seer : garutmaan | Devta : viSham | Metre : anuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yasta aasyatpa~nchaa~Ngurirvakraachchidadhi dhanvanaH. apaskambhasya shalyaanniravochamaha.m viSham . 4.
Component Words : yaH . te . aasyat . pa~ncha.aa~NguriH . vakraat . chit . adhi . dhanvanaH . apa.askambhasya . shalyaat . niH . avocham . aham . viSham .6.4.
In Hindi:
ऋषि : गरुत्मान् | देवता : विषम् | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : विष दूर करने के लिये उपदेश।
पदपाठ : य: । ते॒ । आस्य॑त् । पञ्च॑ऽअङ्गुरि: । व॒क्रात् । चि॒त् । अधि॑ । धन्व॑न: । अ॒प॒ऽस्क॒म्भस्य॑ । श॒ल्यात् । नि: । अ॒वो॒च॒म् । अ॒हम् । वि॒षम् ॥६.४॥
पदार्थ : (यः) जिस किसी पुरुष ने (पञ्चाङ्गरिः) पाँचों अंगुली जमाकर (वक्रात्) टेढ़े (चित्) ही (धन्वनः अधि) धनुष पर से (अपस्कम्भस्य) तीर के बन्धन की (शल्यात्) अणि व पैनी कील से (ते) तेरे लिये [विष] (आस्यत्) चलाया है, (अहम्) मैंने (विषम्) उस विष को (निः) निकालकर (अवोचम्) वचन बोला है ॥४॥ "
भावार्थ : यदि शत्रु अपने छल बल से दृढ़ हाथ से छोड़े हुए विष में मुझे तीरसे किसी वीर मनुष्य के शरीर में विष प्रवेश करदे, तो चतुर वैद्य उसकी चिकित्सा करके यश प्राप्त करे ॥४॥
टिप्पणी :४−(यः) कश्चित् पुरुषः (ते) तुभ्यम् (आस्यत्) असु क्षेपणे लङ्। प्राक्षिपत् (पञ्चाङ्गरिः) वालमूललघ्वसुरालमङ्गुलीनां वा रो लमापद्यत इति वक्तव्यम्। वा० पा० ८।२।१८। इति लस्य रत्वम्। बाणा रोपणे पञ्च अङ्गुरयः अङ्गुलयो यस्य स-तथोक्तः। दृढहस्तः सन् (वक्रात्) स्फायितञ्चिवञ्चि०। उ० २।१३। इति वञ्चु प्रलम्भने-रक्। कुटिलात्। क्रूरात् (चित्) अपि (अधि) उपरिभावे (धन्वनः) अ० १।३।९। चापात् (अपस्कम्भस्य) स्कभि गतिप्रतिबन्धे-घञ्। शरबन्धनात् (शल्यात्) अ० २।३०।३। शल गतौ-य। बाणाग्रभागात् (निः) ओषधिबलेन निःसार्य (अवोचम्) उक्तवानस्मि (विषम्) हलाहलम् ॥