Atharvaveda / 4 / 37 / 4
यत्रा॑श्व॒त्था न्य॒ग्रोधा॑ महावृ॒क्षाः शि॑ख॒ण्डिनः॑। तत्परे॑ताप्सरसः॒ प्रति॑बुद्धा अभूतन ॥ 4॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 4 | Sukta : 37 | Paryay : | Mantra No : 4
In English:
Seer : baadaraayaNiH | Devta : apsaraasamuuhaH | Metre : anuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yatraashvatthaa nyagrodhaa mahaavRRikShaaH shikhaNDinaH. tatparetaapsarasaH pratibuddhaa abhuutana . 4.
Component Words : yatra . ashvatthaaH . nyagrodhaaH . mahaa.avRRikShaaH . shikhaNDinaH . tat . paraa . ita . apsarasaH . prati.abudhdaaH . abhuutana .37.4.
In Hindi:
ऋषि : बादरायणिः | देवता : अप्सरासमूहः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : गन्धर्व और अप्सराओं के गुणों का उपदेश।
पदपाठ : यत्र॑ । अ॒श्व॒त्था: । न्य॒ग्रोधा॑: । म॒हा॒ऽवृ॒क्षा: । शि॒ख॒ण्डिन॑: । तत् । परा॑ । इ॒त॒ । अ॒प्स॒र॒स॒: । प्रति॑ऽबुध्दा: । अ॒भू॒त॒न॒ ॥३७.४॥
पदार्थ : (यत्र) जहाँ पर (अश्वत्थाः) वीरों में खड़े होनेवाले, (न्यग्रोधाः) शत्रूओं को रोक देनेवाले, (महावृक्षाः) अत्यन्त स्वीकार करने योग्य, और (शिखण्डिनः) अत्यन्त उद्यमी पुरुष हों। (तत्) वहाँ (अप्सरसः) हे आकाश आदि में व्यापक शक्तियो ! (परा) पराक्रम से (इत) प्राप्त हो, तुम (प्रतिबुद्धाः) प्रत्यक्ष जानी हुई, (अभूतन) हो चुकी हो ॥४॥"
भावार्थ : मनुष्य परमेश्वर के गुण कर्म स्वभाव जानकर महापुरुषार्थी होवें ॥४॥
टिप्पणी :४−(यत्र) यस्मिन् स्थाने (अश्वत्थाः) अ० ३।६।१। अश्वेषु बलवत्सु स्थितिशीलाः। अश्वत्थामानः। अतिवीरपुरुषाः (न्यग्रोधाः) न्यक्+रुधिर् आवरणे-अच्। शत्रूणां नीचं रोधकाः (महावृक्षाः) वृक्ष वरणे-क। महावरणीयाः। अतिश्रेष्ठाः (शिखण्डिनः) अण्डन् कृसृभृवृञः। उ० १।१२९। इति शिख गतौ-अण्डन्, स च कित् तत इनि। गतिमन्तः। उद्योगिनः। अन्यत् पूर्ववत् म० ३ ॥