Atharvaveda / 5 / 20 / 10
श्रेयः॑केतो वसु॒जित्सही॑यान्त्संग्राम॒जित्संशि॑तो॒ ब्रह्म॑णासि। अं॒शूनि॑व॒ ग्रावा॑धि॒षव॑णे॒ अद्रि॑र्ग॒व्यन्दु॑न्दु॒भेऽधि॑ नृत्य॒ वेदः॑ ॥ 10॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 5 | Sukta : 20 | Paryay : | Mantra No : 10
In English:
Seer : brahmaa | Devta : vaanaspatyo dundubhiH | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : shreyaHketo vasujitsahiiyaantsa.mgraamajitsa.mshito brahmaNaasi. a.mshuuniva graavaadhiShavaNe adrirgavyandundubhe.adhi nRRitya vedaH . 10.
Component Words : shreyaH.aketaH . vasu.ajit . sahiiyaan . sa.mgraama.ajit . sam.ashitaH . brahmaNaa . asi . a.mshuun.aiva . graavaa . adhi.asavane . adriH . gavyan . dundubhe . adhi . nRRitya . vedaH .20.10.
In Hindi:
ऋषि : ब्रह्मा | देवता : वानस्पत्यो दुन्दुभिः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : संग्राम में जय का उपदेश।
पदपाठ : श्रेय॑:ऽकेत: । व॒सु॒ऽजित् । सही॑यान् । सं॒ग्रा॒म॒ऽजित् । सम्ऽशि॑त: । ब्रह्म॑णा । अ॒सि॒ । अं॒शून्ऽइ॑व । ग्रावा॑ । अ॒धि॒ऽसव॑ने । अद्रि॑: । ग॒व्यन् । दु॒न्दु॒भे॒ । अधि॑ । नृ॒त्य॒ । वेद॑: ॥२०.१०॥
पदार्थ : (श्रेयःकेतः) कल्याण का ज्ञान देनेवाला, (वसुजित्) धन जीतनेवाला, (सहीयान्) अधिक बलवाला, (संग्रामजित्) संग्रामों का जीतनेवाला, और (ब्रह्मणा) वेद द्वारा (संशितः) तीक्ष्ण किया हुआ (असि) तू है। (अद्रिः) निश्चल स्वभाव, (ग्रावा इव) जैसे सूक्ष्मदर्शी पण्डित (अधिषवणे) तत्त्व मन्थन में (अशूंन्) सूक्ष्म अंशों को [वश में करता है, वैसे ही], (दुन्दुभे) हे दुन्दुभि ! (गव्यन्) भूमि चाहता हुआ तू (वेदः) शत्रु का धन (अधि=अधिकृत्य) वश में करके (नृत्य) नृत्य कर ॥१०॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१०−(श्रेयःकेतः) हसिमृग्रिण्०। उ० ३।८६। इति कि ज्ञाने−तन्। यद्वा, चायः की। उ० १।७४। इति निर्देशात्, चायृ पूजानिशामनयोः−तन्प्रत्यये धातोः किरादेशो गुणश्च। केतः प्रज्ञानाम−निघ० ३।९। श्रेयसः कल्याणस्य प्रज्ञा यस्मात् सः (वसुजित्) धनस्य जेता (सहीयान्) अ० ४।३२।४। बलवत्तरः (संग्रामजित्) संग्रामाणां जेता (संशितः) तीक्ष्णीकृतः (ब्रह्मणा) वेदद्वारा (असि) (अंशून्) अंश विभाजने−कु। सूक्ष्मांशान् (इव) यथा (ग्रावा) अ० ३।१०।४। गॄ विज्ञापने−क्वनिप्। शास्त्रविज्ञापकः पण्डितः (अधिषवणे) सुयुरुवृञो युच्। उ० २।७४। इति षुञ् अभिषवे−युच्। तत्त्वानामधिकमन्थने (अद्रिः) अधिशदिभूशुभिभ्यः क्रिन्। उ० ४।६५। इति अद भक्षणे−क्रिन्। यद्वा नञ्+दॄ विदारणे−रिन्, टिलोपः। अविदारणीयः। निश्चलस्वभावः (गव्यन्) म० ३। भूमिमिच्छन् (दुन्दुभे) (अधि) अधिकृत्य (नृत्य) चेष्टां कुरु (वेदः) शत्रुधनम् ॥