Atharvaveda / 6 / 14 / 1
अ॑स्थिस्रं॒सं प॑रुस्रं॒समास्थि॑तं हृदयाम॒यम्। ब॒लासं॒ सर्वं॑ नाशयाङ्गे॒ष्ठा यश्च॒ पर्व॑सु ॥ 1॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 6 | Sukta : 14 | Paryay : | Mantra No : 1
In English:
Seer : babhrupi~Ngala | Devta : balaasaH | Metre : anuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : asthisra.msa.m parusra.msamaasthita.m hRRidayaamayam. balaasa.m sarva.m naashayaa~NgeShThaa yashcha parvasu . 1.
Component Words : asthi.asra.msam . paruH.asra.msam . aa.asthitam . hRRidaya.aaamayam . balaasam . sarvam . naashaya . a~Nge.asthaaH . yaH . cha . parva.asu .14.1.
In Hindi:
ऋषि : बभ्रुपिङ्गल | देवता : बलासः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : रोग के नाश का उपदेश।
पदपाठ : अ॒स्थि॒ऽस्रं॒सम् । प॒रु॒:ऽस्रं॒सम् । आऽस्थि॑तम् । हृ॒द॒य॒ऽआ॒म॒यम् । ब॒लास॑म् । सर्व॑म् । ना॒श॒य॒ । अ॒ङ्गे॒ऽस्था: । य: । च॒ । पर्व॑ऽसु ॥१४.१॥
पदार्थ : [हे वैद्य !] (अस्थिस्रंसम्) हड्डियाँ गला देनेवाले, (परुस्रंसम्) जोड़ों के ढीला कर देनेवाले (आस्थितम्) स्थिर (हृदयामयम्) हृदयरोग, अर्थात् (सर्वम्) सब (बलासम्) बल गिरा देनेवाले क्षयरोग [खाँसी, कफ़ आदि] को (नाशय) नाश करदे, (यः) जो (अङ्गेष्ठाः) अङ्ग-अङ्ग में बैठा हुआ (च) और (पर्वसु) सब जोड़ों में है ॥१॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१−(अस्थिस्रंसम्) स्रंसु पतने−पचाद्यच्। अस्थ्नां स्रंसः स्रंसनं पतनं यस्मात् तं रोगम् (परुस्रंसम्) परुषां पर्वणां शरीरसन्धीनां पतनं यस्मात् तम् (आस्थितम्) समन्ताद् व्याप्य स्थितम् (हृदयामयम्) हृद्रोगम् (बलासम्) अ० ४।९।८। बलस्य असितारं कासकफादिक्षयरोगम् (सर्वम्) निःशेषम् (नाशय) उन्मूलय (अङ्गेष्ठाः) अङ्गे+ष्ठा−विच्। हस्तपादाद्यङ्गेषु स्थितः (यः) (बलासः) (च) (पर्वसु) शरीरसन्धिषु वर्तते ॥