Atharvaveda / 6 / 46 / 1
यो न जी॒वोऽसि॒ न मृ॒तो दे॒वाना॑ममृतग॒र्भो᳡ऽसि॑ स्वप्न। व॑रुणा॒नी ते॑ मा॒ता य॒मः पि॒ताररु॒र्नामा॑सि ॥ 1॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 6 | Sukta : 46 | Paryay : | Mantra No : 1
In English:
Seer : a~Ngiras | Devta : duHShvapnanaashanam | Metre : kakummatii viShTaarapa~NktiH | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yo na jiivo.asi na mRRito devaanaamamRRitagarbho᳡.asi svapna. varuNaanii te maataa yamaH pitaararurnaamaasi . 1.
Component Words : yaH . na . jiiva H . asi . na . mRRitaH . devaanaam . amRRita.agarbhaH . asi . svapna . varuNaanii . te . maataa . yamaH . pitaa . araruH . naama . asi .46.1.
In Hindi:
ऋषि : अङ्गिरस् | देवता : दुःष्वप्ननाशनम् | छन्द : ककुम्मती विष्टारपङ्क्तिः | स्वर :
विषय : स्वप्न के गुणों का उपदेश।
पदपाठ : य: । न । जी॒व : । असि॑ । न । मृ॒त: । दे॒वाना॑म् । अ॒मृ॒त॒ऽग॒र्भ: । अ॒सि॒ । स्व॒प्न॒ । व॒रु॒णा॒नी । ते॒ । मा॒ता । य॒म: । पि॒ता । अर॑रु: । नाम॑ । अ॒सि॒ ॥४६.१॥
पदार्थ : (स्वप्न) हे स्वप्न ! (यः) जो तू (न) न तो (जीवः) जीवित और (न) न (मृत) मृतक (असि) है, [परन्तु] (देवानाम्) इन्द्रियों के (अमृतगर्भः) अमरपन का आधार (असि) तू है। (वरुणानी) वरुण अर्थात् ढकनेवाले अन्धकार की शक्ति, रात्रि (ते) तेरी (माता) माता और (यमः) नियम में चलानेवाला सूर्य (पिता) पिता है, और तू (अररुः) हिंसक (नाम) नाम (असि) है ॥१॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१−(यः) यस्त्वम् (न) निषेधे (जीवः) प्राणधारकः (असि) (न) (मृतः) मृतकः। त्यक्तप्राणः (देवानाम्) इन्द्रियाणाम् (अमृतगर्भः) अमरणस्य सुखस्य गर्भ आधारः (असि) (स्वप्न) स्वपो नन्। पा० ३।३।९१। इति ञिष्वप् शये−नन्। यद्वा। कॄवृजॄ०। उ० ३।१०। इति नन्। हे निद्रे (वरुणानि) वृणोति आच्छादयतीति वरुणः, अन्धकारः अ० १।३।३। इन्द्रवरुणभवशर्व०। पा० ४।१।४९। इति वरुण−ङीपानुकौ। वरुणस्य अन्धकारस्य पत्नी पालयित्री शक्तिः। रात्रिः (ते) तव (माता) जननी (यमः) नियामकः सूर्यः (पिता) पालकः। जनकः (अररुः) अर्तेररुः। उ० ४।७६। इति ऋ गतिहिंसनयोः−अरु। हिंसकः। वयोनाशकः (असि) ॥