Atharvaveda / 7 / 104 / 1
कः पृश्निं॑ धे॒नुं वरु॑णेन द॒त्तामथ॑र्वणे सु॒दुघां॒ नित्य॑वत्साम्। बृह॒स्पति॑ना स॒ख्यं᳡ जुषा॒णो य॑थाव॒शं त॒न्वः᳡ कल्पयाति ॥ 1॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 7 | Sukta : 104 | Paryay : | Mantra No : 1
In English:
Seer : prajaapatiH | Devta : brahaatmaa | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : kaH pRRishni.m dhenu.m varuNena dattaamatharvaNe sudughaa.m nityavatsaam. bRRihaspatinaa sakhya.m᳡ juShaaNo yathaavasha.m tanvaH᳡ kalpayaati . 1.
Component Words : kaH . pRRishnim . dhenum . varuNena . dattaam . atharvaNe . su.adughaam . nitya.avatsaam . bRRihaspata.Ninaa . sakhya᳡m . juShaaNaH . yathaa.avasham . tanva᳡H . kalpayaati .109.1.
In Hindi:
ऋषि : प्रजापतिः | देवता : ब्रहात्मा | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : वेदविद्या के प्रचार का उपदेश।
पदपाठ : क: । पृश्नि॑म् । धे॒नुम् । वरु॑णेन । द॒त्ताम् । अथ॑र्वणे । सु॒ऽदुघा॑म् ॥ नित्य॑ऽवत्साम् । बृह॒स्पति॑ना । स॒ख्य᳡म् । जु॒षा॒ण: । य॒था॒ऽव॒शम् । त॒न्व᳡: । क॒ल्प॒या॒ति॒ ॥१०९.१॥
पदार्थ : (कः) प्रकाशमान [प्रजापति मनुष्य] (बृहस्पतिना) बड़े-बड़े लोकों के स्वामी [परमेश्वर] के साथ (यथावशम्) इच्छानुसार [अपने] (तन्वः) शरीर की (सख्यम्) मित्रता का (जुषाणः) सेवन करता हुआ, (अथर्वणे) निश्चल स्वभाववाले पुरुष को (वरुणेन) श्रेष्ठ परमात्मा करके (दत्ताम्) दी हुई, (सुदुघाम्) अत्यन्त पूरण करनेवाली, (नित्यवत्साम्) नित्य उपदेश करनेवाली, (पृश्निम्) प्रश्न करने योग्य (धेनुम्) वाणी [वेदवाणी] को (कल्पयाति) समर्थ करे ॥१॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१−(कः) गतसूक्ते व्याख्यातः। प्रकाशमानः प्रजापतिः पुरुषः (पृश्निम्) घृणिपृश्निपार्ष्णि०। उ० ४।५२। प्रच्छ ज्ञीप्सायाम्-नि। प्रष्टव्याम् (धेनुम्) अ० ३।१०।१। वाचम्-निघ० १।११। वेदवाणीम् (वरुणेन) श्रेष्ठेन परमेश्वरेण (दत्ताम्) (अथर्वणे) अ० ४।३७।१। निश्चलस्वभावाय योगिने (सुदुघाम्) अ० ७।७३।७। सुष्ठु पूरयित्रीम् (नित्यवत्साम्) वृतॄवदिवचिवसि०। उ० ३।६२। वद व्यक्तायां वाचि-स प्रत्ययः। नित्योपदेशिकाम् (बृहस्पतिना) बृहतां लोकानां पालकेन। परमात्मना सह (सख्यम्) मित्रभावम् (जुषाणः) सेवमानः (यथावशम्) यथेच्छम् (तन्वः) शरीरस्य (कल्पयाति) कल्पयतेर्लेटि आडागमः। समर्थयेत् ॥