vedyog.net

In English:

Seer : brahmaa | Devta : aayuH | Metre : prastaarapa~NktiH | Tone :

Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.

Verse : shyaamashcha tvaa maa shabalashcha preShitau yamasya yau pathirakShii shvaanau. arvaa~Nehi maa vi diidhyo maatra tiShThaH paraa~NmanaaH . 9.

Component Words :
shyaamaH . cha . tvaa . maa . shabalaH . cha . pra.aiShitau . yamasya . yau . pathirakShii iti pathi.arakShii . shvaanau . avaa~N . aa . ihi . maa . vi . diidhyaH . maa . atra . tiShThaH . paraak.amanaaH .1.9.

---

In Hindi:

ऋषि : ब्रह्मा | देवता : आयुः | छन्द : प्रस्तारपङ्क्तिः | स्वर :

विषय : मनुष्य कर्त्तव्य का उपदेश।

पदपाठ : श्या॒म: । च॒ । त्वा॒ । मा । श॒बल॑: । च॒ । प्रऽइ॑षितौ । य॒मस्य॑ । यौ । प॒थि॒रक्षी॒ इति॑ प॒थि॒ऽरक्षी॑ । श्वानौ॑ । अ॒वाङ् । आ । इ॒हि॒ । मा । वि । दी॒ध्य॒: । मा । अत्र॑ । ति॒ष्ठ॒: । परा॑क्ऽमना: ॥१.९॥

पदार्थ : (श्यामः) चलनेवाला [प्राणवायु] (च च) और (शबलः) जानेवाला [अपानवायु] (त्वा) तुझको (मा) न [छोड़े], (यौ) जो दोनों [प्राण और अपान] (यमस्य) नियन्ता मनुष्य के (प्रेषितौ) भेजे हुए, (पथिरक्षी) मार्गरक्षक (श्वानौ) दो कुत्तों [के समान हैं]। (अर्वाङ्) समीप (आ इहि) आ, (मा वि दीध्यः) विरुद्ध मत क्रीड़ा कर, (इह) यहाँ पर (पराङ्मनाः) उदास मन होकर (मा तिष्ठः) मत ठहर ॥९॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :९−(श्यामः) इषियुधीन्धिदसिश्याधूसूभ्यो मक्। उ० १।१४५। श्यैङ् गतौ-मक्। गमनशीलः। प्राणवायुः (च) (त्वा) (मा) निषेधे। त्यजतामिति शेषः (शबलः) शपेर्बश्च। उ० १।१०५। शप गतौ-कल, पस्य बः। गतिमान्। अपानवायुः (च) (प्रेषितौ)) प्रेरितौ। नियोजितौ (यमस्य) नियामकमनुष्यस्य (यौ) प्राणापानौ (पथिरक्षी) छन्दसि वनसनरक्षिमथाम्। पा० ३।२।२७। पथिन्+रक्ष पालने-इन्। मार्गरक्षकौ (श्वानौ) श्वन्नुक्षन्पूषन्० उ० १।१५९। टुओश्वि गतिवृद्ध्योः-कनिन्। कुक्कुरौ यथा (अर्वाङ्) अ० ३।२।३। अभिमुखः। समीपस्थः (एहि) आगच्छ (वि) विरुद्धम् (मा दीध्यः) दीधीङ् दीप्तिदेवनयोः-लेट्, अडागमः, परस्मैपदं छान्दसम्। देवनं क्रीडनं मा कार्षीः (अत्र) संसारे (मा तिष्ठः) गतिं निवृत्य मा वर्तस्व (पराङ्मनाः) उन्मनाः ॥

---