Atharvaveda / 9 / 4 / 4
पि॒ता व॒त्सानां॒ पति॑र॒घ्न्याना॒मथो॑ पि॒ता म॑ह॒तां गर्ग॑राणाम्। व॒त्सो ज॒रायु॑ प्रति॒धुक्पी॒यूष॑ आ॒मिक्षा॑ घृ॒तं तद्व॑स्य॒ रेतः॑ ॥ 4॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 9 | Sukta : 4 | Paryay : | Mantra No : 4
In English:
Seer : brahmaa | Devta : RRiShabhaH | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : pitaa vatsaanaa.m patiraghnyaanaamatho pitaa mahataa.m gargaraaNaam. vatso jaraayu pratidhukpiiyuuSha aamikShaa ghRRita.m tadvasya retaH . 4.
Component Words : pitaa . vatsaanaam . patiH . aghnyaanaam . atho iti . pitaa . mahataam . gargaraaNaam . vatsaH . jaraayuH . prati.adhuk . piiyuuShaH . aamikShaa . ghRRitam . tat . uu.m iti . asya . retaH .4.4.
In Hindi:
ऋषि : ब्रह्मा | देवता : ऋषभः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : आत्मा की उन्नति का उपदेश।
पदपाठ : पि॒ता । व॒त्साना॑म् । पति॑: । अ॒घ्न्याना॑म् । अथो॒ इति॑ । पि॒ता । म॒ह॒ताम् । गर्ग॑राणाम् । व॒त्स: । ज॒रायु॑: । प्र॒ति॒ऽधुक् । पी॒यूष॑: । आ॒मिक्षा॑ । घृ॒तम् । तत् । ऊं॒ इति॑ । अ॒स्य॒ । रेत॑: ॥४.४॥
पदार्थ : (वस्तानाम्) निवास करनेवालों का (पिता) पालनकर्ता और (अघ्न्यानाम्) अहिंसकों [प्रजापतियों] का (पतिः) स्वामी (अथो) और भी (महताम्) बड़े (गर्गराणाम्) उपदेश देनेवाले पुरुषों का (पिता) पिता [पालक परमेश्वर] है। (वत्सः) निवास, (जरायु) जेर [गर्भ की झिल्ली], (प्रतिधुक्) तुरन्त दुहा हुआ (पीयूषः) रुचिर दूध, (आमिक्षा) आमिक्षा [पकाये उष्ण दूध में दही मिलाने से उत्पन्न वस्तु], (घृतम्) घी (तत्) यह [पदार्थसमूह] (अस्य) इस [परमेश्वर] का (उ) ही (रेतः) वीर्य [सामर्थ्य] है ॥४॥"
भावार्थ : टिप्पणी :४−(अथो) अपि च (पिता) पालकः (महताम्) पूजनीयानाम् (गर्गराणाम्) अ० ४।१५।१२। गॄ शब्दे-ग प्रत्ययः+रा दाने-क। गर्गस्य शब्दस्योपदेशस्य दातॄणां पुरुषाणाम् (वत्सः) निवासः (जरायु) अ० १।११।४। उल्बम् (प्रतिधुक्) प्रति+दुह प्रपूरणे क्विप्। प्रत्यक्षं सद्यो दुग्धः (पीयूषः) अ० ८।३।१७। पीय प्रीणने-ऊषन्। रुचिरं क्षीरम् (आमिक्षा) आ-मिष सेचने-सक्। आमिक्षा सा शृतोष्णे या क्षीरे स्याद् दधियोगतः। इत्यमरः १७।२३। दधिकूर्चिका (घृतम्) पक्वनवनीतम् (तत्) समूहजातम् (उ) एव (अस्य) ऋषभस्य। परमेश्वरस्य (रेतः) वीर्यम्। सामर्थ्यम्। अन्यद् यथा म० २ ॥