Atharvaveda / 9 / 4 / 6
सोमे॑न पू॒र्णं क॒लशं॑ बिभर्षि॒ त्वष्टा॑ रू॒पाणां॑ जनि॒ता प॑शू॒नाम्। शि॒वास्ते॑ सन्तु प्रज॒न्व᳡ इ॒ह या इ॒मा न्य१॒॑स्मभ्यं॑ स्वधिते यच्छ॒ या अ॒मूः ॥ 6॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 9 | Sukta : 4 | Paryay : | Mantra No : 6
In English:
Seer : brahmaa | Devta : RRiShabhaH | Metre : jagatii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : somena puurNa.m kalasha.m bibharShi tvaShTaa ruupaaNaa.m janitaa pashuunaam. shivaaste santu prajanva᳡ iha yaa imaa nya1smabhya.m svadhite yachCha yaa amuuH . 6.
Component Words : somena . puurNam.N . kalasham . bibharShi . tvaShTaa . ruupaaNaam . janitaa . pashuunaam . shivaaH . te . santu . pra.ajanva᳡H . iha . yaaH . imaaH . ni . asmabhyam . sva.adhite . yachCha . yaaH . amuuH .4.6.
In Hindi:
ऋषि : ब्रह्मा | देवता : ऋषभः | छन्द : जगती | स्वर :
विषय : आत्मा की उन्नति का उपदेश।
पदपाठ : सोमे॑न । पू॒र्णम् । क॒लश॑म् । बि॒भ॒र्षि॒ । त्वष्टा॑ । रूपाणा॑म् । ज॒नि॒ता । प॒शू॒नाम् । शि॒वा: । ते॒ । स॒न्तु॒ । प्र॒ऽज॒न्व᳡: । इ॒ह । या: । इ॒मा: । नि । अ॒स्मभ्य॑म् । स्व॒ऽधि॒ते॒ । य॒च्छ॒ । या: । अ॒मू: ॥४.६॥
पदार्थ : (रूपाणाम्) सब रूपों का (त्वष्टा) बनानेवाला और (पशूनाम्) सब जीवों का (जनिता) उत्पन्न करनेवाला तू (सोमेन) अमृत से (पूर्णम्) पूर्ण (कलशम्) कलश (बिभर्षि) धारण करता है। (स्वधिते) हे स्वयं धारण करनेवाले ! (ते) तेरी (प्रजन्वः) प्रजनन शक्तियाँ (इह) यहाँ पर (शिवाः) कल्याणी (सन्तु) होवें, (याः) जो प्रजनन शक्तियाँ (इमाः) यह हैं और (याः) जो (अमूः) वे हैं [उन सबको] (अस्मभ्यम्) हमें (नि) नियमपूर्वक (यच्छ) दान कर ॥६॥"
भावार्थ : टिप्पणी :६−(सोमेन) अमृतेन (पूर्णम्) पूरितम् (कलशम्) अ० ३।१२।७। पात्रम् (बिभर्षि) धरसि (त्वष्टा) अ० २।५।६। विश्वकर्मा (रूपाणाम्) रूपवताम् (जनिता) जनयिता (पशूनाम्) अ० ३।२८।१। पशवो व्यक्तवाचश्चाव्यक्तवाचश्च-निरु० ११।२९। जीवानाम् (शिवाः) कल्याण्यः (ते) तव (सन्तु) (प्रजन्वः) कृषिचमितनि०। उ० १।८०। जन जनने−ऊः। स्त्रियाम्। प्रजननशक्तयः (इह) अत्र संसारे (याः) प्रजननशक्तयः (इमाः) समीपवर्तिन्यः (नि) नियमेन (अस्मभ्यम्) पुरुषार्थिभ्यः (स्वधिते) स्व+धि धारणे, यद्वा डुधाञ् धारणे-क्तिच्। स्वधितिः... स्वयं कर्माण्यात्मनि धत्ते-निरु० १४।१३। स्वधितिर्वज्रनाम-निघ० २।२०। हे स्वयं धारक परमेश्वर (यच्छ) देहि (याः) (अमूः) दूरवर्तिन्यः ॥