Atharvaveda / 9 / 9 / 11
पञ्चा॑रे च॒क्रे प॑रि॒वर्त॑माने॒ यस्मि॑न्नात॒स्थुर्भुव॑नानि॒ विश्वा॑। तस्य॒ नाक्ष॑स्तप्यते॒ भूरि॑भारः स॒नादे॒व न च्छि॑द्यते॒ सना॑भिः ॥ 11॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 9 | Sukta : 9 | Paryay : | Mantra No : 11
In English:
Seer : brahmaa | Devta : vaamaH, aadityaH, adhyaatmam | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : pa~nchaare chakre parivartamaane yasminnaatasthurbhuvanaani vishvaa. tasya naakShastapyate bhuuribhaaraH sanaadeva na chChidyate sanaabhiH . 11.
Component Words : pa~ncha.aare . chakre . pari.avartamaane . yasmin . aa.atasthuH . bhuvanaani . vishvaa . tasya . na . akShaH . tapyate . bhuuri.abhaaraH . sanaat . eva . na . Chidyate . sa.anaabhiH .14.11.
In Hindi:
ऋषि : ब्रह्मा | देवता : वामः, आदित्यः, अध्यात्मम् | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : जीवात्मा और परमात्मा के ज्ञान का उपदेश।
पदपाठ : पञ्च॑ऽअरे । च॒क्रे । प॒रि॒ऽवर्त॑माने । यस्मि॑न् । आ॒ऽत॒स्थु: । भुव॑नानि । विश्वा॑ । तस्य॑ । न । अक्ष॑: । त॒प्य॒ते॒ । भूरि॑ऽभार: । स॒नात् । ए॒व । न । छि॒द्य॒ते॒ । सऽना॑भि: ॥१४.११॥
पदार्थ : (पञ्चारे) [पृथिवी आदि पाँच तत्त्व रूप] पाँच अरावाले (परिवर्तमाने) सब ओर घूमते हुए (यस्मिन्) जिस (चक्रे) पहिये पर [पहिये समान जगत् में] (विश्वा) भुवनानि) सब लोक (आतस्थुः) ठहरे हुए हैं। (तस्य) उस [चक्ररूप जगत्] का (भूरिभारः) बड़े बोझवाला (सनाभिः) नाभि में लगा हुआ (अक्षः) धुरा [धुरा रूप परमेश्वर] (सनात् एव) सदा से ही (न तप्यते) न तो तपता है और (न छिद्यते) न टूटता है ॥११॥"
भावार्थ : टिप्पणी :११−(पञ्चारे) पृथिव्यादिपञ्चभूतरूपैररैर्युक्ते (चक्रे) चक्रवत्परिवर्तिनि संसारे। चक्रवद्गम्यमाने-द० (परिवर्तमाने) परिभ्राम्यति सति (यस्मिन्) (आतस्थुः) अधितिष्ठन्ति (भुवनानि) लोकाः (विश्वा) सर्वाणि (तस्य) (न) निषेधे (अक्षः) अक्षू व्याप्तौ-अच्। चक्रावयवः (तप्यते) तप्तो भवति। पीड्यते (भूरिभारः) सकलभुवनवहनेन प्रभूतभारः (सनात्) सदा (एव) (छिद्यते) भिद्यते (सनाभिः) नाभौ चक्रमध्ये स्थितः ॥