vedyog.net

In English:

Seer : brahmaa | Devta : vaamaH, aadityaH, adhyaatmam | Metre : triShTup | Tone :

Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.

Verse : ye arvaa~nchastaa.N u paraacha aahurye paraa~nchastaa.N u arvaacha aahuH. indrashcha yaa chakrathuH soma taani dhuraa na yuktaa rajaso vahanti . 19.

Component Words :
ye . arvaa~nchaH . taan . uu.m iti . paraachaH . aahuH . ye . paraa~nchaH . taan . uu.m iti . arvaachaH .aahuH . indraH . cha . yaa . chakrathuH . soma . taani . dhuraa . na . yuktaa . rajasaH . vahanti .14.19.

---

In Hindi:

ऋषि : ब्रह्मा | देवता : वामः, आदित्यः, अध्यात्मम् | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :

विषय : जीवात्मा और परमात्मा के ज्ञान का उपदेश।

पदपाठ : ये । अ॒र्वाञ्च॑: । तान् । ऊं॒ इति॑ । परा॑च: । आ॒हु॒: । ये । परा॑ञ्च: । तान् । ऊं॒ इति॑ । अ॒र्वाच॑: ।आ॒हु॒: । इन्द्र॑: । च॒ । या । च॒क्रथु॑: । सो॒म॒ । तानि॑ । धु॒रा । न । यु॒क्ता । रज॑स: । व॒ह॒न्ति॒ ॥१४.१९॥

पदार्थ : [इस चक्ररूप संसार में] (ये) जो [लोक] (अर्वाञ्चः) नीचे जानेवाले हैं, (तान् उ) उन्हीं को (पराचः) ऊपर जानेवाले (आहुः) कहते हैं, और (ये) जो (पराञ्चः) ऊपर जानेवाले हैं (तान् उ) उन्हीं को (अर्वाचः) नीचे जानेवाले (आहुः) कहते हैं। (इन्द्रः) हे परमेश्वर ! (च) और (सोम) हे जीवात्मा ! (या) जिन [व्रतों] को (चक्रथुः) तुम दोनों ने बनाया था, (तानि) वे [व्रत] संसार को (वहन्ति) ले चलते हैं, (न) जैसे (धुरा) धुर [जूए] से (युक्ताः) जुते हुए [घोड़े आदि, रथ को ले चलते हैं] ॥१९॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :१९−(ये) लोकाः (अर्वाञ्चः) अवर+अञ्चु गतिपूजनयोः−क्विन्, अर्वादेशः। अधोगामिनः (तान्) (उ) एव (पराचः) पर+अञ्चु−क्विन्। उपरिगामिनः (आहुः) कथयन्ति (ये) (पराञ्चः) उपरिगताः (तान्) (उ) एव। वितर्के-द० (अर्वाचः) अधोगतान् (आहुः) (इन्द्रः) सम्बुद्धौ सुः। हे परमेश्वर (या) व्रतानि (चक्रथुः) युवां कृतवन्तौ (सोम) अ० १।६।२। सोमः सूर्यः प्रसवनात्, सोम आत्माप्येतस्मादेव-निरु० १४।१२। हे जीवात्मन् (तानि) व्रतानि (धुरा) धुर्वी हिंसायाम्−क्विप्, यद्वा, धारयतेः−क्विप्, आकारस्य उकारः। यानमुखेन, भारेण सह (न) इव (युक्ताः) सम्बद्धा अश्वादयः−(रजसः) द्वितीयार्थे षष्ठी। रजः। लोकम् (वहन्ति) चालयन्ति ॥

---