Atharvaveda / 11 / 1 / 31
ब॒भ्रेर॑ध्वर्यो॒ मुख॑मे॒तद्वि मृ॒ड्ढ्याज्या॑य लो॒कं कृ॑णुहि प्रवि॒द्वान्। घृ॒तेन॒ गात्रानु॒ सर्वा॒ वि मृ॑ड्ढि कृ॒ण्वे पन्थां॑ पि॒तृषु॒ यः स्व॒र्गः ॥ 31॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 11 | Sukta : 1 | Paryay : | Mantra No : 31
In English:
Seer : brahmaa | Devta : brahmaudanaH | Metre : bhuriktriShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : babhreradhvaryo mukhametadvi mRRiDDhyaajyaaya loka.m kRRiNuhi pravidvaan. ghRRitena gaatraanu sarvaa vi mRRiDDhi kRRiNve panthaa.m pitRRiShu yaH svargaH . 31.
Component Words : babhreH . adhvaryo iti . mukham . etat . vi . mRRiDDhi .aajyaaya . lokam . kRRiNuhi . pra.avidvaan . ghRRitena . gaatraa . anu . sarvaa . vi . mRRiDDhi . kRRiNve . panthaam . pitRRiShu . yaH . svaH.agaH .1.31.
In Hindi:
ऋषि : ब्रह्मा | देवता : ब्रह्मौदनः | छन्द : भुरिक्त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : ब्रह्मज्ञान से उन्नति का उपदेश।
पदपाठ : ब॒भ्रे: । अ॒ध्व॒र्यो॒ इति॑ । मुख॑म् । ए॒तत् । वि । मृ॒ड्ढि॒ ।आज्या॑य । लो॒कम् । कृ॒णु॒हि॒ । प्र॒ऽवि॒द्वान् । घृ॒तेन॑ । गात्रा॑ । अनु॑ । सर्वा॑ । वि । मृ॒ड्ढि॒ । कृ॒ण्वे । पन्था॑म् । पि॒तृषु॑ । य: । स्व॒:ऽग: ॥१.३१॥
पदार्थ : (अध्वर्यो) हे हिंसा के न करनेवाले पुरुष ! (बभ्रेः) पोषण करनेवाले [अन्नरूप परमेश्वर] के (एतत्) इस (मुखम्) मुख [भोजन के ऊपरी भाग] को (वि मृड्ढि) संवार ले, (प्रविद्वान्) बड़ा ज्ञानवान् तू (आज्याय) घी के लिये (लोकम्) स्थान (कृणुहि) बना। (घृतेन) घी से (सर्वा) सब (गात्रा) अङ्गों को (अनु) निरन्तर [देख-भाल कर के] (वि मृड्ढि) शोध ले, (पन्थाम्) मार्ग (कृण्वे) मैं बनाता हूँ (यः) जो [मार्ग] (पितृषु) पालन करनेवाले [विज्ञानियों] के बीच (स्वर्गः) सुख पहुँचानेवाला है ॥३१॥"
भावार्थ : टिप्पणी :३१−(बभ्रेः) आदृगमहनजनः किकिनौ लिट् च। पा० ३।२।१७१। डुभृञ् धारणपोषणयोः-कि प्रत्ययः। पोषकस्य। अन्नरूपस्य परमेश्वरस्य (अध्वर्यो) अ० ७।७३।५। न ध्वरति न हिनस्तीति अध्वरः। ध्वृ कौटिल्ये हिंसायां च-अच्। ध्वरतिर्वधकर्मा-निघ० २।१९। अध्वर+या प्रापणे-कु। हे अहिंसाप्रापक (मुखम्) उपरिदेशम् (एतत्) (विमृड्ढि) म० २९। विशेषेण शोधय भूषय (आज्याय) घृतमिश्रणाय (लोकम्) स्थानम् (कृणुहि) कुरु (प्रविद्वान्) प्रकर्षेण जानन् (घृतेन) सर्पिषा (गात्रा) अङ्गानि (अनु) अनुक्रमेण (सर्वा) सर्वाणि (विमृड्ढि) (कृण्वे) करोमि (पन्थाम्) पन्थानम् (पितृषु) पालकेषु। विज्ञानिषु (यः) (पन्थाः) (स्वर्गः) सुखस्य गमयिता ॥