Atharvaveda / 11 / 6 / 21
भू॒तं ब्रू॑मो भूत॒पतिं॑ भू॒ताना॑मु॒त यो व॒शी। भू॒तानि॒ सर्वा॑ सं॒गत्य॒ ते नो॑ मुञ्च॒न्त्वंह॑सः ॥ 21॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 11 | Sukta : 6 | Paryay : | Mantra No : 21
In English:
Seer : shantaatiH | Devta : chandramaa athavaa mantroktaaH | Metre : nichRRijjagatii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : bhuuta.m bruumo bhuutapati.m bhuutaanaamuta yo vashii. bhuutaani sarvaa sa.mgatya te no mu~nchantva.mhasaH . 21.
Component Words : bhuutam . bruumaH . bhuuta.apatim . bhuutaanaam . uta . yaH . vashii . bhuutaani . sarvaa . sam.agatya . te . naH . mu~nchantu . a.mhasaH .8.21.
In Hindi:
ऋषि : शन्तातिः | देवता : चन्द्रमा अथवा मन्त्रोक्ताः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : कष्ट हटाने के लिये उपदेश।
पदपाठ : भू॒तम् । ब्रू॒म॒: । भू॒त॒ऽपति॑म् । भू॒ताना॑म् । उ॒त । य: । व॒शी । भू॒तानि॑ । सर्वा॑ । स॒म्ऽगत्य॑ । ते । न॒: । मु॒ञ्च॒न्तु॒ । अंह॑स: ॥८.२१॥
पदार्थ : (भूतम्) ऐश्वर्यवान्, विचारशील [योगीन्द्र] का, (भूतपतिम्) प्राणियों के पालनकर्ता का, (उत) और (भूतानाम्) तत्त्वों [पृथिवी, जल, तेज, वायु, आकाश द्रव्यों] को (यः) जो (वशी) वश करनेवाला पुरुष है [उसका] (ब्रूमः) हम कथन करते हैं। (सर्वा) सब (भूतानि) प्राणियों से (संगत्य) मिलकर (ते) वे (नः) हमें (अंहसः) कष्ट से (मुञ्चन्तु) छुड़ावें ॥२१॥"
भावार्थ : टिप्पणी :२१−(भूतम्) भू सत्तायाम्, शुद्धिचिन्तनयोः, मिश्रणे, प्राप्तौ च-कर्मणि कर्तरि वा-क्त, भूत-अर्शआद्यच्। भूतं विभूतिरैश्वर्यं यस्य तम्। तत्त्वचिन्तनशीलम्। योगीन्द्रम्। शिवम् (भूतपतिम्) प्राणिनां पालकम् (भूतानाम्) पृथिव्यप्तेजोवाय्वाकाशद्रव्याणाम् (उत) अपि च (यः) (वशी) वशयिता नियन्ता (भूतानि) प्राणिनः। जीवान् (सर्वा) सर्वाणि (संगत्य) मिलित्वा। अन्यत् पूर्ववत् ॥