Atharvaveda / 11 / 8 / 11
य॒दा केशा॒नस्थि॒ स्नाव॑ मां॒सं म॒ज्जान॒माभ॑रत्। शरी॑रं कृ॒त्वा पाद॑व॒त्कं लो॒कमनु॒ प्रावि॑शत् ॥ 11॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 11 | Sukta : 8 | Paryay : | Mantra No : 11
In English:
Seer : kaurupathiH | Devta : adhyaatmam, manyuH | Metre : anuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yadaa keshaanasthi snaava maa.msa.m majjaanamaabharat. shariira.m kRRitvaa paadavatka.m lokamanu praavishat . 11.
Component Words : yadaa . keshaan . asthi . snaava . maa.msam . majjaanam . aa.aabharat . shariiram . kRRitvaa . paada.avat . kam . lokam . anu . pra . avishat .10.11.
In Hindi:
ऋषि : कौरुपथिः | देवता : अध्यात्मम्, मन्युः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : सब जगत् के कारण परमात्मा का उपदेश।
पदपाठ : य॒दा । केशा॑न् । अस्थि॑ । स्नाव॑ । मां॒सम् । म॒ज्जान॑म् । आ॒ऽअभ॑रत् । शरी॑रम् । कृ॒त्वा । पाद॑ऽवत् । कम् । लो॒कम् । अनु॑ । प्र । अ॒वि॒श॒त् ॥१०.११॥
पदार्थ : (यदा) जब [प्राणी के] (केशान्) केशों, (अस्थि) हड्डी, (स्नाव) सूक्ष्म नाड़ी [वायु ले चलनेवाली नस], (मांसम्) मांस (मज्जानम्) मज्जा [हड्डियों के भीतर के रस] को (आभरत्) उस [कर्ता परमेश्वर] ने लाकर धरा। और (पादवत्) पैरोंवाला [हाथ-पाँव आदि अङ्गोंवाला] (शरीरम्) शरीर (कृत्वा) बनाकर (कम् लोकम्) कौन से स्थान में उस [परमेश्वर] ने (अनु) पीछे (प्र अविशत्) प्रवेश किया ॥११॥"
भावार्थ : टिप्पणी :११−(यदा) यस्मिन् सृष्टिकाले (अस्थि) (स्नाव) अ० २।३३।६। वायुवाहिनी सूक्ष्मा नाडी (मांसम्) प्राणिदेहस्थशोणितपरिपाकजं धातुभेदम् (मज्जानम्) अ० १।११।४। अस्थिमध्यस्थस्नेहम् (आभरत्) आनीय धृतवान् स परमेश्वरः (शरीरम्) कलेवरम् (कृत्वा) निर्माय (पादवत्) हस्तपादाद्यङ्गोपाङ्गसहितम् (कम्) प्रश्ने (लोकम्) स्थानम् (अनु) पश्चात् (प्राविशत्) प्रविष्टवान् ॥