Atharvaveda / 11 / 8 / 19
स्वप्नो॒ वै त॒न्द्रीर्निरृ॑तिः पा॒प्मानो॒ नाम॑ दे॒वताः॑। ज॒रा खाल॑त्यं॒ पालि॑त्यं॒ शरी॑र॒मनु॒ प्रावि॑शन् ॥ 19॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 11 | Sukta : 8 | Paryay : | Mantra No : 19
In English:
Seer : kaurupathiH | Devta : adhyaatmam, manyuH | Metre : anuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : svapno vai tandriirnirRRitiH paapmaano naama devataaH. jaraa khaalatya.m paalitya.m shariiramanu praavishan . 19.
Component Words : svapnaH . vai . tandriiH . niH.aRRitiH . paapmaanaH . naama . devataaH . jaraa . khaalatyam . paalityam . shariiram . anu . pra . avishan .10.19.
In Hindi:
ऋषि : कौरुपथिः | देवता : अध्यात्मम्, मन्युः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : सब जगत् के कारण परमात्मा का उपदेश।
पदपाठ : स्वप्न॑: । वै । त॒न्द्री: । नि:ऽऋ॑ति: । पा॒प्मान॑: । नाम॑ । दे॒वता॑: । ज॒रा । खाल॑त्यम् । पालि॑त्यम् । शरी॑रम् । अनु॑ । प्र । अ॒वि॒श॒न् ॥१०.१९॥
पदार्थ : (स्वप्नः) नींद (वै) और भी (तन्द्रीः) थकावटें, (निर्ऋतिः) अलक्ष्मी, [महामारी, दरिद्रता आदि], (नाम), अर्थात् (पाप्मानः) पाप व्यवहार, (देवताः) दुःखदायी इच्छाएँ, (जरा) बुढ़ापा (खालत्वम्) गंजापन, (पालित्यम्) केशों के भूरेपन ने (शरीरम्) शरीर में (अनु) धीरे-धीरे (प्र अविशन्) प्रवेश किया ॥१९॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१९−(स्वप्नः) निद्रा (वै) अपि (तन्द्रीः) तन्द्र्यः आलस्यानि (निर्ऋतिः) अ० २।१०।१। कृच्छ्रापत्तिः-निरु० २।७। (पाप्मानः) अ० ३।३१।३। पापव्यवहाराः (नाम) प्रसिद्धौ (देवताः) दिवु मर्दने-अच्, तल्। हिंसनेच्छा (जरा) वृद्धावस्था (खालत्यम्) खलतिः। उ० ३।११२। स्थल संचलने अतच्, सलोपः, अत इत्वं च। खलतिर्निष्केशशिराः पुरुषः। ततो भावे ष्यञ्। इन्द्रलुप्तरोगः। केशनाशकरोगः (पालित्यम्) पलित−ष्यञ्। केशेषु जरया श्वेतत्वम् (शरीरम्) (अनु) अनुक्रमेण (प्र अविशन्) प्रविष्टवन्तः ॥