Atharvaveda / 12 / 1 / 60
याम॒न्वैच्छ॑द्ध॒विषा॑ वि॒श्वक॑र्मा॒न्तर॑र्ण॒वे रज॑सि॒ प्रवि॑ष्टाम्। भु॑जि॒ष्यं१॒॑ पात्रं॒ निहि॑तं॒ गुहा॒ यदा॒विर्भोगे॑ अभवन्मातृ॒मद्भ्यः॑ ॥ 60॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 12 | Sukta : 1 | Paryay : | Mantra No : 60
In English:
Seer : atharvaa | Devta : bhuumiH | Metre : dvipadaa saamniibRRihatii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yaamanvaichChaddhaviShaa vishvakarmaantararNave rajasi praviShTaam. bhujiShya.m1 paatra.m nihita.m guhaa yadaavirbhoge abhavanmaatRRimadbhyaH . 60.
Component Words : yaam . anu.aaichChat . haviShaa . vishva.akarmaa . antaH . arNave . rajasi . pra.aviShTaam . bhumiShya᳡m . paatram . ni.ahitam . guhaa . yat . aaviH . bhoge . abhavat . maatRRimat.abhyaH .1.60.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : भूमिः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : राज्य की रक्षा का उपदेश।
पदपाठ : याम् । अ॒नु॒ऽऐच्छ॑त् । ह॒विषा॑ । वि॒श्वऽक॑र्मा । अ॒न्त: । अ॒र्ण॒वे । रज॑सि । प्रऽवि॑ष्टाम् । भु॒मि॒ष्य᳡म् । पात्र॑म् । निऽहि॑तम् । गुहा॑ । यत् । आ॒वि: । भोगे॑ । अ॒भ॒व॒त् । मा॒तृ॒मत्ऽभ्य॑: ॥१.६०॥
पदार्थ : (विश्वकर्मा) विश्वकर्मा [सब कर्मों में चतुर मनुष्य] ने (हविषा) देने लेने योग्य गुण के साथ [वर्तमान], (अर्णवे) जलवाले (रजसि अन्तः) अन्तरिक्ष के भीतर (प्रविष्टाम्) प्रवेश की हुई (याम्) जिस [पृथिवी] को (अन्वैच्छत्) खोजा। (भुजिष्यम्) भोजनयोग्य (पात्रम्) पात्र [रक्षासाधन] (गुहा) [पृथिवी के] गढ़े में (यत्) जो (निहितम्) रक्खा था [वह] (मातृमद्भ्यः) माताओंवाले [प्राणियों] के लिये (भोगे) आहार [वा पालन] में (आविः अभवत्) प्रकट हुआ है ॥६०॥"
भावार्थ : टिप्पणी :६०−(याम्) पृथिवीम् (अन्वैच्छत्) अन्वेषणेन प्राप्तवान् (हविषा) दातव्याग्राह्यगुणेन सह वर्तमानाम् (विश्वकर्मा) सर्वकर्मसु कुशलः पुरुषः (अन्तः) मध्ये (अर्णवे) जलवति (रजसि) अन्तरिक्षे (प्रविष्टाम्) (भुजिष्यम्) भुवः कित्। उ० २।१२२। भुज पालनाभ्यव्यवहारयोः−इसिन् कित्। तस्मै हितम्। पा० ५।१।५। इति यत्। भुजिषे भोजनाय हितम् (पात्रम्) रक्षासाधनम्। अमत्रम् (निहितम्) स्थापितम् (गुहा) गर्ते (यत्) (आविः) प्रकटम् (भोगे) आहारे। पालने (अभवत्) (मातृमद्भ्यः) जननीयुक्तेभ्यः प्राणिभ्यः ॥