Atharvaveda / 12 / 2 / 41
ता अ॑ध॒रादुदी॑ची॒राव॑वृत्रन्प्रजान॒तीः प॒थिभि॑र्देव॒यानैः॑। पर्व॑तस्य वृष॒भस्याधि॑ पृ॒ष्ठे नवा॑श्चरन्ति स॒रितः॑ पुरा॒णीः ॥ 41॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 12 | Sukta : 2 | Paryay : | Mantra No : 41
In English:
Seer : bhRRiguH | Devta : agniH | Metre : anuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : taa adharaadudiichiiraavavRRitranprajaanatiiH pathibhirdevayaanaiH. parvatasya vRRiShabhasyaadhi pRRiShThe navaashcharanti saritaH puraaNiiH . 41.
Component Words : taaH. adharaat . udiichiiH . aa . avavRRitran . pra.ajaanatiiH . pathi.abhiH . deva.ayaanaiH . parvatasya . vRRiShabhasya . adhi . pRRiShThe . navaaH . charanti . saritaH . puraaNiiH .2.41.
In Hindi:
ऋषि : भृगुः | देवता : अग्निः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : राजा और प्रजा के कर्तव्य का उपदेश।
पदपाठ : ता:। अ॒ध॒रात् । उदी॑ची: । आ । अ॒व॒वृ॒त्र॒न् । प्र॒ऽजा॒न॒ती: । प॒थिऽभि॑: । दे॒व॒ऽयानै॑: । पर्व॑तस्य । वृ॒ष॒भस्य॑ । अधि॑ । पृ॒ष्ठे । नवा॑: । च॒र॒न्ति॒ । स॒रित॑: । पु॒रा॒णी: ॥२.४१॥
पदार्थ : (अधरात्) नीचे से (उदीचीः) ऊँची चलती हुई, (प्रजानतीः) बहुत जाननेवाली (ताः) वे [आप्त प्रजाएँ−म० ४०] (देवयानैः) विद्वानों के चलने योग्य (पथिभिः) मार्गों से (आ अववृत्रन्) घूम कर आई हैं। (वृषभस्य) बरसते हुए (पर्वतस्य) पहाड़ की (पृष्ठे अधि) पीठ के ऊपर (नवाः) नीवन (सरितः) नदियाँ (पुराणीः) पुरानी [नदियों] को (चरन्ति) चली जाती हैं ॥४१॥"
भावार्थ : टिप्पणी :४१−(ताः) आपः। आप्ताः प्रजाः−म० ४०। (अधरात्) निम्नपदात् (उदीचीः) उपरिगच्छन्त्यः (आ अववृत्रन्) म० २२। आवृता अभवन् (प्र जानतीः) बहुविदुष्यः (पथिभिः) मार्गैः (देवयानैः) विद्वद्भिर्गन्तव्यैः (पर्वतस्य) शैलस्य (वृषभस्य) वृषु सेचने−अभच् कित्। वर्णशीलस्य (अधि) उपरि (पृष्ठे) उच्चप्रदेशे, (नवाः) नवीनाः (चरन्ति) प्राप्नुवन्ति (सरितः) नद्यः (पुराणीः) पुरातनीर्नदीः ॥