vedyog.net

In English:

Seer : savitrii, suuryaa | Devta : aatmaa | Metre : anuShTup | Tone :

Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.

Verse : jiiva.m rudantivi nayantyadhvara.m diirghaamanu prasiti.m diidhyurnaraH. vaama.m pitRRibhyo yaida.m samiirire mayaH patibhyo janaye pariShvaje .46.

Component Words :
jiivam . rudanti . vi . nayanti . adhvaram . diirghaam . anu . pra.asitim . diidhyuH . naraH . vaamam . pitRRi.abhyaH . ye . idam . sam.aiirire . mayaH . patiH.abhyaH . janaye . pari.asvaje .1.46.

---

In Hindi:

ऋषि : सवित्री, सूर्या | देवता : आत्मा | छन्द : जगती | स्वर :

विषय : विवाह संस्कार का उपदेश।

पदपाठ : जी॒वम् । रु॒द॒न्ति॒ । वि । न॒य॒न्ति॒ । अ॒ध्व॒रम् । दी॒र्घाम् । अनु॑ । प्रऽसि॑तिम् । दी॒ध्यु॒: । नर॑: । वा॒मम् । पि॒तृऽभ्य: । ये । इ॒दम् । स॒म्ऽई॒रि॒रे । मय॑: । पति॑:ऽभ्य: । ज॒नये॑ । प॒रि॒ऽस्वजे॑ ॥१.४६॥

पदार्थ : (नरः) नर [नेता लोग] (जीवम्) [संसार के] जीवन के लिये [प्रेम से] (रुदन्ति) आँसू बहाते हैं, (अध्वरम्) हिंसारहित व्यवहार को (वि) विविध प्रकार (नयन्ति) ले चलते हैं, और (दीर्घाम्) लम्बी (प्रसितिम् अनु) प्रबन्ध क्रिया के साथ (दीध्युः) प्रकाशमानहोते हैं। (ये) जिन [पुरुषार्थियों] ने (पितृभ्यः) पिता आदि मान्य लोगों के लिये (इदम्) यह (वामम्) श्रेष्ठ पदार्थ (समीरिरे) पहुँचाया है, (पतिभ्यः) उन रक्षकपुरुषों के लिये [पति से] (जनये परिष्वजे) पत्नी का मिलना (मयः) सुखदायक है ॥४६॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :४६−(जीवम्)संसारस्य जीवनार्थम् (रुदन्ति) अश्रून् विमोचयन्ति (वि) विविधम् (नयन्ति)प्रापयन्ति। गमयन्ति (अध्वरम्) हिंसारहितं व्यवहारम् (दीर्घाम्) (अनु) अनुसृत्य (प्रसितिम्) प्रबन्धक्रियाम् (दीध्युः) दीधीङ् दीप्तौ। प्रकाशन्ते (नरः)नयतेर्डिच्च। उ० २।१०। णीञ् प्रापणे-ऋ, डित्। नेतारः पुरुषाः (वामम्) श्रेष्ठंपदार्थम् (पितृभ्यः) पितृतुल्यमाननीयेभ्यः (ये) पुरुषाः (इदम्) (समीरिरे)प्रेरितवन्तः (मयः) सुखप्रद कर्म (पतिभ्यः) तेभ्यः पालकेभ्यः (जनये) भार्यायै (परिष्वजे) क्विबन्तः प्रयोगः। संगमाय। संगन्तुम् ॥

---