Atharvaveda / 18 / 1 / 29
द्यावा॑ ह॒क्षामा॑ प्रथ॒मे ऋ॒तेना॑भिश्रा॒वे भ॑वतः सत्य॒वाचा॑। दे॒वो यन्मर्ता॑न्य॒जथा॑यकृ॒ण्वन्त्सीद॒द्धोता॑ प्र॒त्यङ् स्वमसुं॒ यन् ॥29॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 18 | Sukta : 1 | Paryay : | Mantra No : 29
In English:
Seer : atharvaa | Devta : yama, mantrokt | Metre : dvipadaa praajaapatyaa bRRihatii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : dyaavaa hakShaamaa prathame RRitenaabhishraave bhavataH satyavaachaa. devo yanmartaanyajathaayakRRiNvantsiidaddhotaa pratya~N svamasu.m yan .29.
Component Words : dyaavaa . ha . kShaamaa . prathame iti . RRitena . abhi.ashraave . bhavataH . satya.avaachaa . devaH . yat . martaan . yajathaaya . kRRiNvan . siidat . hotaa . pratya~N . svam . asum . yan .1.29.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : यम, मन्त्रोक्त | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : परमात्मा के गुणों का उपदेश।
पदपाठ : द्यावा॑ । ह॒ । क्षामा॑ । प्र॒थ॒मे इति॑ । ऋ॒तेन॑ । अ॒भि॒ऽश्रा॒वे । भ॒व॒त॒: । स॒त्य॒ऽवाचा॑ । दे॒व: । यत् । मर्ता॑न् । य॒जथा॑य । कृ॒ण्वन् । सीद॑त् । होता॑ । प्र॒त्यङ् । स्वम् । असु॑म् । यन् ॥१.२९॥
पदार्थ : (द्यावा क्षामा) सूर्यऔर पृथिवी [के समान उपकारी], (प्रथमे) मुख्य, (सत्यवाचा) सत्यवाणीवाली [दोप्रजाएँ स्त्री और पुरुष] (ह) निश्चय करके (ऋतेन) सत्य धर्म से (अभिश्रावे)पूरी कीर्ति के बीच (भवतः) होते हैं। (यत्) क्योंकि (होता) दानी, (देवः)प्रकाशमान [परमेश्वर] (मर्तान्) मनुष्यों को (यजथाय) परस्पर मिलने के लिये (कृण्वन्) बनाता हुआ और (स्वम्) अपनी (असुम्) बुद्धि को (यन्) प्राप्त होता हुआ (प्रत्यङ्) सामने (सीदत्) बैठता है ॥२९॥"
भावार्थ : टिप्पणी :२९−(द्यावा)द्यौः। सूर्यः (ह) प्रसिद्धौ (क्षामा) पृथिवी-निघ० १।१। (प्रथमे) मुख्ये (ऋतेन)सत्यधर्मेण (अभिश्रावे) श्रु श्रवणे-घञ्। सर्वयशसि (भवतः) वर्तेते (सत्यवाचा)सत्यवाचौ। सत्यवादिन्यौ स्त्रीपुरुषरूपे प्रजे (देवः) प्रकाशमानः परमेश्वरः (यत्) यतः (मर्तान्) मनुष्यान् (यजथाय) संगतिकरणाय (कृण्वन्) कुर्वन् (सीदत्)निषीदति (होता) दानी (प्रत्यङ्) अभिमुखः सन् (स्वम्) स्वकीयम् (असुम्)प्रज्ञाम्-निघ० ३।९। (यन्) गच्छन्। प्राप्नुवन् ॥