Atharvaveda / 18 / 1 / 34
दु॒र्मन्त्वत्रा॒मृत॑स्य॒ नाम॒ सल॑क्ष्मा॒ यद्विषु॑रूपा॒ भवा॑ति। य॒मस्य॒ योम॒नव॑ते सु॒मन्त्व॑ग्ने॒ तमृ॑ष्व पा॒ह्यप्र॑युच्छन् ॥34॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 18 | Sukta : 1 | Paryay : | Mantra No : 34
In English:
Seer : atharvaa | Devta : yama, mantrokt | Metre : dvipadaa praajaapatyaa bRRihatii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : durmantvatraamRRitasya naama salakShmaa yadviShuruupaa bhavaati. yamasya yomanavate sumantvagne tamRRiShva paahyaprayuchChan .34.
Component Words : duH.amantu . atra . amRRitasya . naama . sa.alakShmaa . yat . viShu.aruupaa . bhavaati . yamasya . yaH . manavate . su.amantu . agne . tam . RRiShva . paahi . apra.ayuchChan .1.34.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : यम, मन्त्रोक्त | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : परमात्मा के गुणों का उपदेश।
पदपाठ : दु॒:ऽमन्तु॑ । अत्र॑ । अ॒मृत॑स्य । नाम॑ । सऽल॑क्ष्मा । यत् । विषु॑ऽरूपा । भवा॑ति । य॒मस्य॑ । य: । म॒नव॑ते । सु॒ऽमन्तु॑ । अग्ने॑ । तम् । ऋ॒ष्व॒ । पा॒हि॒ । अप्र॑ऽयुच्छन् ॥१.३४॥
पदार्थ : (अत्र) यहाँ [संसारमें] (अमृतस्य) अमर [अविनाशी परमात्मा] का (नाम) नाम (दुर्मन्तु) दुर्माननीय [सर्वथा अपूजनीय] [होवे], (यत्) यदि (सलक्ष्मा) एकसे लक्षणवाली [धर्मव्यवस्था] (विषुरूपा) नाना स्वभाववाली [चंचल, अधार्मिक] (भवाति) हो जावे। (यः) जो कोई [मनुष्य] (यमस्य) [तुझ] न्यायकारी परमेश्वर के [नाम को] (सुमन्तु) बड़ा माननीय (मनवते) मानता है, (अग्ने) हे ज्ञानमय ! (ऋष्व) हे महान् परमेश्वर ! (तम्) उसको (अप्रयुच्छन्) बिना चूके हुए (पाहि) पाल ॥३४॥"
भावार्थ : टिप्पणी :३४−(दुर्मन्तु) कमिमनिजनि०। उ० १।७३। मन पूजायाम्-तु, दुर्माननीयम्। नकदापिसत्करणीयम् (अत्र) संसारे (अमृतस्य) अविनाशिनः परमेश्वरस्य (नाम) नामधेयम् (सलक्ष्मा) समानलक्षणा धर्मव्यवस्था (यत्) यदि (विषुरूपा) नानास्वभावा। चञ्चला।अधार्मिका (भवाति) भवेत् (यमस्य) न्यायकारिणः परमेश्वरस्य, नाम-इत्यस्यानुवृत्तिः (यः) कश्चित् पुरुषः (मनवते) मनुते। जानाति (सुमन्तु)सुमाननीयम् (अग्ने) हे ज्ञानमय परमेश्वर (तम्) पुरुषम् (ऋष्व)सर्वनिघृष्वरिष्व०। उ० १।१५३। महन्नाम-निघ० ३।३। हे महन् परमेश्वर (पाहि) पालय (अप्रयुच्छन्) अप्रमाद्यन् ॥