vedyog.net

In English:

Seer : atharvaa | Devta : yama, mantrokt | Metre : ShaTpadaa anuShTubgarbhaa paraatijagatii | Tone :

Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.

Verse : pareyivaa.msa.mpravato mahiiriti bahubhyaH panthaamanupaspashaanam. vaivasvata.m sa.mgamana.mjanaanaa.m yama.m raajaana.m haviShaa saparyata .49.

Component Words :
pareyi.avaa.msam . pra.avataH . mahiiH . iti . bahu.abhyaH . panthaam . anu.apaspashaanam . vaivasvatam . sam.agamanam . janaanaam . yamam . raajaanam . haviShaa . saparyata .1.49.

---

In Hindi:

ऋषि : अथर्वा | देवता : यम, मन्त्रोक्त | छन्द : भुरिक् त्रिष्टुप् | स्वर :

विषय : परमात्मा की शक्ति का उपदेश।

पदपाठ : प॒रे॒यि॒ऽवांस॑म् । प्र॒ऽवत॑: । म॒ही: । इति॑ । ब॒हुऽभ्य॑: । पन्था॑म् । अ॒नु॒ऽप॒स्प॒शा॒नम् । वै॒व॒स्व॒तम् । स॒म्ऽगम॑नम् । जना॑नाम् । य॒मम् । राजा॑नम् । ह॒विषा॑ । स॒प॒र्य॒त॒ ॥१.४९॥

पदार्थ : (प्रवतः) उत्तमगतिवाली (महीः) बड़ी भूमियों को (परेयिवांसम्) पराक्रम से पहुँच चुके हुए, (इति) इसी से, (बहुभ्यः) बहुत से [लोकों और जीवों] के लिये (पन्थाम्) मार्ग (अनुपस्पशानम्) गाँठनेवाले (वैवस्वतम्) सूर्यलोकों में विदित, (जनानाम्)मनुष्यों के (संगमनम्) मेल करानेवाले (यमम्) यम [न्यायकारी परमात्मा] (राजानम्)राजा [शासक] को (हविषा) भक्ति के साथ (सपर्यत) तुम पूजो ॥४९॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :४९−(परेयिवांसम्) उपयिवाननाश्वाननूचानश्च। पा० ३।२।१०९। परा+इण् गतौ-क्वस्वन्तोनिपातितः। परा पराक्रमेण गतवन्तम् (प्रवतः) अ० ३।१।४। उपसर्गाच्छन्दसिधात्वर्थे। पा० ५।१।११८। इति उपसर्गात् साधने धात्वर्थे वर्तमानात् स्वार्थेवतिः प्रत्ययः। प्रकृष्टगतीः (महीः) भूमिलोकान् (इति) अस्मात् कारणात् (बहुभ्यः)सर्वलोकेभ्यः प्राणिभ्यश्च (पन्थाम्) मार्गम् (अनुपस्पशानम्) स्पशबाधनग्रन्थनग्रहणसंश्लेषणेषु कानच्। अनु निरन्तरं ग्रन्थन् प्रबध्नन् (वैवस्वतम्) तत्र विदित इति च। पा० ५।१।४३। इत्यण्, बाहुलकात्। विवस्वत्सुसूर्यलोकेषु विदितम् (संगमनम्) संगमयितारम् (जनानाम्) (यमम्) न्यायकारिणंपरमात्मानम् (राजानम्) शासकम्) (हविषा) भक्तिदानेन (सपर्यत) पूजयत ॥

---