Atharvaveda / 18 / 1 / 53
त्वष्टा॑दुहि॒त्रे व॑ह॒तुं कृ॑णोति॒ तेने॒दं विश्वं॒ भुव॑नं॒ समे॑ति। य॒मस्य॑ मा॒ताप॑र्यु॒ह्यमा॑ना म॒हो जा॒या विव॑स्वतो ननाश ॥53॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 18 | Sukta : 1 | Paryay : | Mantra No : 53
In English:
Seer : atharvaa | Devta : yama, mantrokt | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : tvaShTaaduhitre vahatu.m kRRiNoti teneda.m vishva.m bhuvana.m sameti. yamasya maataaparyuhyamaanaa maho jaayaa vivasvato nanaasha .53.
Component Words : tvaShTaa . duhitre . vahatum . kRRiNoti . tena . idam . vishvam . bhuvanam . sam . eti . yamasya . maataa . pari.auhyamaanaa . mahaH . jaayaa . vivasvataH . nanaasha .1.53.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : यम, मन्त्रोक्त | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : अज्ञान के नाश का उपदेश।
पदपाठ : त्वष्टा॑ । दु॒हि॒त्रे । व॒ह॒तुम् । कृ॒णो॒ति॒ । तेन॑ । इ॒दम् । विश्व॑म् । भुव॑नम् । सम् । ए॒ति॒ । य॒मस्य॑ । मा॒ता । प॒रि॒ऽउ॒ह्यमा॑ना । म॒ह: । जा॒या । विव॑स्वत: । न॒ना॒श॒ ॥१.५३॥
पदार्थ : (त्वष्टा) त्वष्टा [प्रकाशमान सूर्य] (दुहित्रे) दुहिता [पूर्ति करनेवाली उषा] का (वहतुम्) चलाना (कृणोति) करता है, (तेन) उस [चलने] के साथ (इदम्) यह (विश्वम्) सब (भुवनम्) जगत् (सम्) ठीक-ठीक (एति) चलता है। (यमस्य) यम [दिन] की (माता) माता [बनानेवाली], (महः) बड़े (विवस्वतः) प्रकाशमान सूर्य की (जाया) पत्नी रूप [रात्रि] (पर्युह्यमाना) सब ओर हटायी गयी (ननाश) छिप जाती है ॥५३॥"
भावार्थ : टिप्पणी :५३−(त्वष्टा) प्रकाशमानः सूर्यः (दुहित्रे) षष्ठ्यर्थे चतुर्थी। दुहितुः।प्रपूरयित्र्या उषसः (वहतुम्) वहनम्। चालनम्। (कृणोति) करोति (तेन) पूर्वोक्तेनकर्मणा गमनेन (इदम्) विश्वम् सर्वम् (भुवनम्) जगत् (सम्) सम्यक् (एति) गच्छति।चेष्टते (यमस्य) दिनस्य (माता) निर्मात्री। रात्रिः (पर्युह्यमाना) प्रकाशेनपर्य्युत्सार्यमाणा (महः) महतः (जाया) पत्नीरूपा रात्रिः (विवस्वतः)प्रकाशमानस्य सूर्यस्य (ननाश) लडर्थे-लिट्। नश्यति। अदृष्टा भवति ॥