Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 18 / 2 / 11

अति॑ द्रव॒श्वानौ॑ सारमे॒यौ च॑तुर॒क्षौ श॒बलौ॑ सा॒धुना॑ प॒था। अधा॑पि॒तॄन्त्सु॑वि॒दत्राँ॒ अपी॑हि य॒मेन॒ ये स॑ध॒मादं॒ मद॑न्ति ॥11॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 18 | Sukta : 2 | Paryay : | Mantra No : 11

In Hindi:

ऋषि : अथर्वा | देवता : यम, मन्त्रोक्त | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :

विषय : समय के सुप्रयोग का उपदेश।

पदपाठ : अति॑ । द्र॒व॒ । श्वानौ॑ । सा॒र॒मे॒यौ । च॒तु॒:ऽअ॒क्षौ । श॒बलौ॑ । सा॒धुना॑ । प॒था । अध॑ । पि॒तॄन् । सु॒ऽवि॒दत्रा॑न् । अपि॑ । इ॒हि॒ । य॒मेन॑ । ये । स॒ध॒ऽमाद॑म् । मद॑न्ति ॥२.११॥

पदार्थ : [हे जीव !] तू (सारमेयौ) सार कर्मों से प्रमाण करने योग्य, (चतुरक्षौ) चार दिशाओं में व्यापक, (शबलौ) चितकबरे (श्वानौ) दो चलनेवाले [राति-दिन] को (साधुना) धर्म के साधनेवाले (पथा) मार्ग से (अति) पार करके (द्रव) चल। (अध) तब (सुविदत्रान्) बड़े ज्ञानी (पितॄन्) पितरों [रक्षक महापुरुषों] को (अपि) निश्चय करके (इहि) प्राप्त हो, (वे) जो [पितर] (यमेन) न्यायकारी परमात्मा के साथ (सधमादम्) मिले हुए हर्ष को (मदन्ति) भोगते हैं ॥११॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :११−(अति) अतीत्य (द्रव) गच्छ (श्वानौ) श्वन्नुक्षन्पूषन्०। उ०१।१५९। टुओश्वि गतिवृद्ध्योः-कनिन्। गमनशीलौ रात्रिदिवसौ (सारमेयौ) सार+माङ्माने-यत्। ईद्यति। पा० ६।४।६५। इति ईत्त्वम्। सारकर्मभिः प्रमेयौ प्रतिपादनीयौबोधनीयौ (चतुरक्षौ) अक्षू व्याप्तौ-अच्। चतसृषु दिक्षु व्यापकौ (शबलौ)कर्बूरवर्णौ। श्यामश्वेतौ (साधुना) साध संसिद्धौ-उण्। धर्मसाधकेन (पथा) मार्गेण (अध) अथ। अनन्तरम् (पितॄन्) पालकान् महापुरुषान् (सुविदत्रान्) महाज्ञानान् (अपि) अवश्यम् (इहि) प्राप्नुहि (यमेन) न्यायकारिणा परमात्मना (ये) पितरः (सधमादम्) सहहर्षम् (मदन्ति) हर्षन्ति। सेवन्ते ॥