Atharvaveda / 18 / 4 / 3
ऋ॒तस्य॒पन्था॒मनु॑ पश्य सा॒ध्वङ्गि॑रसः सु॒कृतो॒ येन॒ यन्ति॑। तेभि॒र्याहि॑ प॒थिभिः॑स्व॒र्गं यत्रा॑दि॒त्या मधु॑ भ॒क्षय॑न्ति तृ॒तीये॒ नाके॒ अधि॒ वि श्र॑यस्व॥3॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 18 | Sukta : 4 | Paryay : | Mantra No : 3
In English:
Seer : atharvaa | Devta : yama, mantrokt | Metre : viraaDgaayatrii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : RRitasyapanthaamanu pashya saadhva~NgirasaH sukRRito yena yanti. tebhiryaahi pathibhiHsvarga.m yatraadityaa madhu bhakShayanti tRRitiiye naake adhi vi shrayasva.3.
Component Words : RRitasya . panthaam . anu . pashya . saadhu . a~NgirasaH . su.akRRitaH . yena . yanti . tebhiH . yaahi . pathi.abhiH . svaH.agam . yatra . aadityaaH . madhu . bhakShayanti . tRRitiiye . naake . adhi . vi . shrayasva .4.3.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : यम, मन्त्रोक्त | छन्द : पञ्चपदा भुरिक् अति जगती | स्वर :
विषय : सत्य मार्ग पर चलने का उपदेश।
पदपाठ : ऋ॒तस्य॑ । पन्था॑म् । अनु॑ । प॒श्य॒ । सा॒धु । अङ्गि॑रस: । सु॒ऽकृत॑: । येन॑ । यन्ति॑ । तेभि॑: । या॒हि॒ । प॒थिऽभि॑: । स्व॒:ऽगम् । यत्र॑ । आ॒दि॒त्या: । मधु॑ । भ॒क्षय॑न्ति । तृ॒तीये॑ । नाके॑ । अधि॑ । वि । श्र॒य॒स्व॒ ॥४.३॥
पदार्थ : [हे मनुष्य !] (ऋतस्य)सत्य धर्म के (पन्थाम्) मार्ग को (साधु) साधुपन से [कुशलता से] (अनु) लगातार (पश्य) देख, (येन) जिस [मार्ग] से (अङ्गिरसः) महाविद्वान् (सुकृतः) सुकर्मी लोग (यन्ति) चलते हैं। (तेभिः) उन (पथिभिः) मार्गों से (स्वर्गम्) सुख पहुँचानेवालेपद को (याहि) प्राप्त हो, (यत्र) जिन [मार्गों] में (आदित्याः) अखण्ड व्रतधारीविद्वान् लोग (मधु) ज्ञान रस को (भक्षयन्ति) भोगते हैं, और (तृतीये) तीसरे [दोनों जीव और प्रकृति से भिन्न] (नाके) सुखस्वरूप [वा सबके नायक] परमात्मा में (अधि) अधिकारपूर्वक (वि श्रयस्व) फैलकर विश्राम कर ॥३॥"
भावार्थ : टिप्पणी :३−(ऋतस्य) सत्यधर्मस्य (पन्थाम्) मार्गम् (अनु) निरन्तरम् (पश्य) अवलोकय (साधु) यथा भवति तथा। साधुत्वेन कुशलत्वेन (अङ्गिरसः) महाज्ञानिनः (सुकृतः) पुण्यकर्माणः (येन) मार्गेण (यन्ति) गच्छन्ति (तेभिः) तैः (याहि)प्राप्नुहि (पथिभिः) मार्गैः (स्वर्गम्) सुखप्रापकं पदम् (यत्र) येषु मार्गेषु (आदित्याः) अदिति-ण्य। अदितिरखण्डव्रतं येषां ते विद्वांसः (मधु) ज्ञानरसम् (भक्षयन्ति) भुञ्जते। अनुभवन्ति (तृतीये) जीवप्रकृतिभ्यां भिन्ने (नाके) अ०१।९।२। पिनाकादयश्च। उ० ४।५१। णीञ् प्रापणे-आक प्रत्ययः, टिलोपः। नाक आदित्योभवति नेता भासां ज्योतिषां प्रणयोऽथ द्यौः, कमिति सुखनाम तत्प्रतिषिद्धंप्रतिषिध्यते-निरु० २।१४। सुखस्वरूपे सर्वनायके वा परमात्मनि (अधि) अधिकृत्य (वि) विविधम् (श्रयस्व) आश्रितो भव ॥