Atharvaveda / 18 / 4 / 5
जु॒हूर्दा॑धार॒द्यामु॑प॒भृद॒न्तरि॑क्षं ध्रु॒वा दा॑धार पृथि॒वीं प्र॑ति॒ष्ठाम्। प्रती॒मांलो॒का घृ॒तपृ॑ष्ठाः स्व॒र्गाः कामं॑कामं॒ यज॑मानाय दुह्राम् ॥5॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 18 | Sukta : 4 | Paryay : | Mantra No : 5
In English:
Seer : atharvaa | Devta : yama, mantrokt | Metre : tryavasaanaa saptadaa viraaDaShTiH | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : juhuurdaadhaaradyaamupabhRRidantarikSha.m dhruvaa daadhaara pRRithivii.m pratiShThaam. pratiimaa.mlokaa ghRRitapRRiShThaaH svargaaH kaama.mkaama.m yajamaanaaya duhraam .5.
Component Words : juhuuH . daadhaara . dyaam . upa.abhRRit . antara.NikSham . dhruvaa . daadhaara . pRRithiviim . prati.asthaam . prati . iimaam . lokaaH . ghRRita.apRRiShThaaH . svaH.agaaH . kaamam.akaamam . yajamaanaaya . duhnaam .4.5.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : यम, मन्त्रोक्त | छन्द : जगती | स्वर :
विषय : सत्य मार्ग पर चलने का उपदेश।
पदपाठ : जु॒हू: । दा॒धा॒र॒ । द्याम् । उ॒प॒ऽभृत् । अ॒न्तरि॑क्षम् । ध्रु॒वा । दा॒धा॒र॒ । पृ॒थि॒वीम् । प्र॒ति॒ऽस्थाम् । प्रति॑ । ई॒माम् । लो॒का: । घृ॒तऽपृ॑ष्ठा: । स्व॒:ऽगा: । काम॑म्ऽकामम् । यज॑मानाय । दु॒ह्ना॒म् ॥४.५॥
पदार्थ : (जुहूः) ग्रहण [आकर्षण] करनेवाली शक्ति [परमात्मा] ने (द्याम्) प्रकाशमान सूर्य को, (उपभृत्)समीप से धारण करनेवाली [उसी] शक्ति ने (अन्तरिक्षम्) भीतर दिखाई देनेवाले आकाशको (दाधार) धारण किया है, और (ध्रुवा) [उसी] निश्चल शक्ति ने (प्रतिष्ठाम्)आश्रय स्थान, (पृथिवीम्) पृथिवी को (दाधार) धारण किया है। (इमाम्) इसी [शक्तिपरमात्मा] में (प्रति) व्याप कर (घृतपृष्ठाः) प्रकाश को ऊपर रखनेवाले [सुन्दरज्योतिवाले] (स्वर्गाः) सुख पहुँचानेवाले (लोकाः) लोक [समाज वा अधिकार] (कामंकामम्) प्रत्येक कामना को (यजमानाय) यजमान [श्रेष्ठ व्यवहार करनेवाले] केलिये (दुह्राम्) भरपूर करें ॥५॥"
भावार्थ : टिप्पणी :५−(जुहूः) हुवः श्लुवच्च। उ० २।६०। हु दानादानादनेषु-क्विप्। ग्रहीत्रीशक्तिः परमात्मा (द्याम्) प्रकाशमानं सूर्यम् (उपभृत्) सामीप्येन धारयित्रीशक्तिः (अन्तरिक्षम्) अन्तर्मध्ये दृश्यमानमाकाशम् (ध्रुवा) ध्रुगतिस्थैर्ययोः-क, टाप्। निश्चला शक्तिः (दाधार) (पृथिवीम्) (प्रतिष्ठाम्)आश्रयभूताम् (इमाम्) शक्तिम् (लोकाः) समाजाः। अधिकाराः (घृतपृष्ठाः) घृक्षरणदीप्त्योः-क्त। दीप्तोपरिभागाः। सर्वतो ज्योतिष्मन्तः (स्वर्गाः)सुखप्रापकाः (कामंकामम्) प्रत्येककामनाम्। अन्यत् पूर्ववत्-म० ४ ॥