Atharvaveda / 18 / 4 / 8
अङ्गि॑रसा॒मय॑नं॒पूर्वो॑ अ॒ग्निरा॑दि॒त्याना॒मय॑नं॒ गार्ह॑पत्यो॒ दक्षि॑णाना॒मय॑नं दक्षिणा॒ग्निः। म॑हि॒मान॑म॒ग्नेर्विहि॑तस्य॒ ब्रह्म॑णा॒ सम॑ङ्गः॒ सर्व॒ उप॑ याहि श॒ग्मः॥8॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 18 | Sukta : 4 | Paryay : | Mantra No : 8
In English:
Seer : atharvaa | Devta : yama, mantrokt | Metre : chatuShpadaa sha~NkumatyanuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : a~Ngirasaamayana.mpuurvo agniraadityaanaamayana.m gaarhapatyo dakShiNaanaamayana.m dakShiNaagniH. mahimaanamagnervihitasya brahmaNaa sama~NgaH sarva upa yaahi shagmaH.8.
Component Words : a~Nga.Nirasaam . ayanam . puurvaH . agni . aadityaanaam . ayanam . gaarha.apatya . dakShiNaanaam . ayanam . dakShiNa.aagniH . mahimaanam . agneH . vi.ahitasya . brahmaNaa . sam.aa~NgaH . sarvaH . upa . yaahi . shagmaH .4.8.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : यम, मन्त्रोक्त | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : सत्य मार्ग पर चलने का उपदेश।
पदपाठ : अङ्गि॑रसाम् । अय॑नम् । पूर्व॑: । अ॒ग्नि । आ॒दि॒त्याना॑म् । अय॑नम् । गार्ह॑ऽपत्य । दक्षि॑णानाम् । अय॑नम् । द॒क्षि॒ण॒ऽअ॒ग्नि: । म॒हि॒मान॑म् । अ॒ग्ने: । विऽहि॑तस्य । ब्रह्म॑णा । सम्ऽअ॑ङ्ग: । सर्व॑: । उप॑ । या॒हि॒ । श॒ग्म: ॥४.८॥
पदार्थ : (अङ्गिरसाम्)महर्षियों का (अयनम्) मार्ग (पूर्वः) पूर्वीय (अग्निः) अग्नि है, (आदित्यानाम्) [उन्हीं] अखण्ड व्रतवाले ब्रह्मचारियों का (अयनम्) मार्ग (गार्हपत्यः) गृहपति कीअग्नि है, (दक्षिणानाम्) [उन्हीं] कार्यकुशलों का (अयनम्) मार्ग (दक्षिणाग्निः)दक्षिणवाली अग्नि है। (ब्रह्मणा) ब्रह्मा [चारों वेद जाननेवाले] कर के (विहितस्य) स्थापित (अग्नेः) अग्नि की (महिमानम्) महिमा को (समङ्गः) दृढ़ाङ्ग, (सर्वः) सम्पूर्ण [चित्तवाला] और (शग्मः) शक्तिमान् होकर तू (उप याहि) सर्वथाप्राप्त कर ॥८॥"
भावार्थ : टिप्पणी :८−(अङ्गिरसाम्) महर्षीणाम् (अयनम्) मार्गः (पूर्वः) पूर्वायां दिशि वर्तमानः (अग्निः) होमाग्निः (आदित्यानाम्) अखण्डब्रह्मचारिणाम् (अयनम्) मार्गम् (गार्हपत्यः) गृहपति−ञ्य।गृहिपतिना संयुक्तो यज्ञाग्निः (दक्षिणानाम्) द्रुदक्षिभ्यामिनन्। उ० २।५०। दक्षवृद्धौ शीघ्रार्थे च-इनन्। दक्षाणां कार्यकुशलानाम् (दक्षिणाग्निः) दक्षिणादिशिवर्तमानोऽग्निः (महिमानम्) महत्त्वम् (अग्नेः) भौतिकस्य (विहितस्य) यथाविधिस्थापितस्य (ब्रह्मणा) चतुर्वेदज्ञेन (समङ्गः) संहतावयवः। दृढाङ्गः (सर्वः)समस्तः। समाहितचित्तः (उप याहि) सर्वथा प्राप्नुहि (शग्मः) युजिरुचितिजां कुश्च।उ० १।१४६। शक्लृ शक्तौ-मक् कस्य गः। शक्तः। समर्थः ॥