Atharvaveda / 18 / 4 / 39
पु॒त्रंपौत्र॑मभित॒र्पय॑न्ती॒रापो॒ मधु॑मतीरि॒माः। स्व॒धां पि॒तृभ्यो॑ अ॒मृतं॒दुहा॑ना॒ आपो॑ दे॒वीरु॒भयां॑स्तर्पयन्तु ॥39॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 18 | Sukta : 4 | Paryay : | Mantra No : 39
In English:
Seer : atharvaa | Devta : yama, mantrokt | Metre : jagatii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : putra.mpautramabhitarpayantiiraapo madhumatiirimaaH. svadhaa.m pitRRibhyo amRRita.mduhaanaa aapo deviirubhayaa.mstarpayantu .39.
Component Words : putram . pautram . abhi.atarpayantiiH . aapaH . madhu.amatiiH . imaaH . svadhaam . pitRRi.abhyaH . amRRitam . duhaanaaH . aapaH . ubhayaan . tarpayantu . 4.39.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : यम, मन्त्रोक्त | छन्द : पुरोविराट् आस्तार पङ्क्ति | स्वर :
विषय : गोरक्षा का उपदेश।
पदपाठ : पु॒त्रम् । पौत्र॑म् । अ॒भि॒ऽत॒र्पय॑न्ती: । आप॑: । मधु॑ऽमती: । इ॒मा: । स्व॒धाम् । पि॒तृऽभ्य॑: । अ॒मृत॑म् । दुहा॑ना: । आप॑: । उ॒भया॑न् । त॒र्प॒य॒न्तु॒ ॥ ४.३९॥
पदार्थ : (इमाः) यह (मधुमतीः)मधुर रस [मीठे दूध घी] वाली (आपः) प्राप्तियोग्य [गौएँ] (पुत्रम्) पुत्र और (पौत्रम्) पौत्र को (अभितर्पयन्तीः) सब ओर से तृप्त करती हुई होवें और (पितृभ्यः) पितरों को (स्वधाम्) स्वधारण शक्ति और (अमृतम्) अमरण [जीवन] (दुहानाः) देती हुयीं, (देवीः) उत्तम गुणवाली (आपः) प्राप्तियोग्य [गौएँ] (उभयान्) दोनों पक्षों [स्त्री-पुरुषों] को (तर्पयन्तु) तृप्त करें ॥३९॥"
भावार्थ : टिप्पणी :३९−(पुत्रम्) आत्मजम् (पौत्रम्) पुत्रस्य पुत्रम् (अभितर्पयन्तीः) सर्वतः संतोषयन्त्यः (आपः) आप्लृ व्याप्तौ-क्विप्। आपःपदनाम-निघ० ५।३। आपः=आपनाः, आपनानि च-निरु० १२।३७। प्राप्तव्या गावः (मधुमतीः)मधुरसेन घृतदुग्धादिना युक्ताः (इमाः) दृश्यमानाः (स्वधाम्) आत्मधारणशक्तिम् (पितृभ्यः) पालकेभ्यो विद्वद्भ्यः (अमृतम्) अमरणम्। जीवनम् (दुहानाः)प्रयच्छन्त्यः (आपः) प्राप्तव्याः गावः (देवीः) देव्यः। शुभगुणवत्यः (उभयान्)उभयपक्षान् स्त्रीपुरुषान् (तर्पयन्तु) तोषयन्तु। वर्धयन्तु ॥