Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 20 / 35 / 1

अ॒स्मा इदु॒ प्र त॒वसे॑ तु॒राय॒ प्रयो॒ न ह॑र्मि॒ स्तोमं॒ माहि॑नाय। ऋची॑षमा॒याध्रि॑गव॒ ओह॒मिन्द्रा॑य॒ ब्रह्मा॑णि रा॒तत॑मा ॥ 1॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 20 | Sukta : 35 | Paryay : | Mantra No : 1

In Hindi:

ऋषि : नोधाः | देवता : इन्द्रः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :

विषय : सभापति के लक्षणों का उपदेश।

पदपाठ : अ॒स्मै । इत् । ऊं॒ इति॑ । प्र । त॒वसे॑ । तु॒राय॑ । प्रय॑: । न । ह॒र्मि॒ । स्तोम॑म् । माहि॑नाय ॥ ऋची॑षमाय । अध्रि॑ऽगवे । ओह॑म् । इन्द्रा॑य । ब्रह्मा॑णि । रा॒तऽत॑मा ॥३५.१॥

पदार्थ : (अस्मै) इस [संसार] के हित के लिये (इत्) ही (उ) विचारपूर्वक (तवसे) बल के निमित्त, (तुराय) फुरतीले, (माहिनाय) पूजनीय, (ऋचीषमाय) स्तुति के समान गुणवाले, (अध्रिगवे) बेरोक गतिवाले, (इन्द्राय) इन्द्र [बड़े ऐश्वर्यवाले सभापति] के लिये (स्तोमम्) स्तुति को, (ओहम्) पूरे विचार को और (राततमा) अत्यन्त देने योग्य (ब्रह्माणि) धनों को (प्रयः न) तृप्ति करनेवाले अन्न के समान (प्र हर्मि) मैं आगे लाता हूँ ॥१॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :यह सूक्त ऋग्वेद में है-१।६१।१-१६॥१−(अस्मै) परिदृश्यमानस्य संसारस्य हिताय (इत्) एव (उ) वितर्के। विचारे (प्र) (नवसे) अ०४।३२।३। बलार्थम् (तुराय) तुर त्वरणे-कप्रत्ययः। वेगवते (प्रयः) सर्वधातुभ्य असुन्। उ०४।१८९। प्रीञ् तर्पणे-असुन्। प्रीतिकरम् अन्नम्-निघ०२।७। (न) यथा (हर्मि) शपो लुक्। हरामि। नयामि (स्तोमम्) स्तुतिम् (माहिनाय) महेरिनण् च। उ०२।६। मह पूजायाम्-इनण्। पूजनीयाय (ऋचीषमाय) इगुपधात् कित्। उ०४।१२०। ऋच स्तुतौ-इन्, कित् ङीप्+षम अवैकल्यै-अच्। ऋचीषम् ऋचा समः-निरु०६।२३। ऋचा स्तुत्या तुल्याय। स्तुतितुल्यगुणवते (अध्रिगवे) भुजेः किच्च। उ०४।򐥧१४२। नञ्+धृञ् धारणे-इप्रत्ययः कित्। गोस्त्रियोरुपसर्जनस्य। पा०१।२।४८। इति ह्रस्वः। अध्रिगुः, अधृतगमनः, इन्द्रोऽप्यध्रिगुरुच्यते-निरु०।११। अध्रिः अधृतोऽन्येनानिवारितो गौर्गमनं यस्य तस्मै। अनिवारितगतये (ओहम्) आ+ऊह वितर्के-घञ्। पूर्वविचारम् (इन्द्राय) परमैश्वर्यवते सेनापतये (ब्रह्माणि) प्रवृद्धानि धनानि निघ०२।१०। (राततमा) रा दाने-क्त, तमप्। अतिशयेन दातव्यानि ॥