Atharvaveda / 20 / 73 / 3
प्र वो॑ म॒हे म॑हि॒वृधे॑ भरध्वं॒ प्रचे॑तसे॒ प्र सु॑म॒तिं कृ॑णुध्वम्। विशः॑ पू॒र्वीः प्र च॑रा चर्षणि॒प्राः ॥ 3॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 20 | Sukta : 73 | Paryay : | Mantra No : 3
In English:
Seer : vasiShThaH | Devta : indraH | Metre : ekaavasaanaa tripadaa pratiShThaa gaayatrii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : pra vo mahe mahivRRidhe bharadhva.m prachetase pra sumati.m kRRiNudhvam. vishaH puurviiH pra charaa charShaNipraaH . 3.
Component Words : pra . vaH . mahe . mahi.avRRidhe . bharadhvam . pra.achetase . pra . sumatim . kRRiNudhvam . vishaH . puurviiH . pra . chara . charShaNiH . praaH .73.3.
In Hindi:
ऋषि : वसिष्ठः | देवता : इन्द्रः | छन्द : त्रिपदा विराडनुष्टुप् | स्वर :
विषय : सेनापति के लक्षण का उपदेश।
पदपाठ : प्र । व॒: । म॒हे । म॒हि॒ऽवृधे॑ । भ॒र॒ध्व॒म् । प्रऽचे॑तसे । प्र । सु॒म॒तिम् । कृ॒णु॒ध्व॒म् ॥ विश॑: । पू॒र्वी: । प्र । च॒र॒ । च॒र्ष॒णि॒: । प्रा: ॥७३.३॥
पदार्थ : [हे विद्वानो !] (वः) अपने लिये (महे) महान् (महिवृधे) बड़ों के बढ़ानेवाले, (प्रचेतसे) उत्तम ज्ञानी [दूरदर्शी राजा] के लिये (सुमतिम्) सुन्दर मति को (प्र) अच्छे प्रकार (भरध्वम्) धारण करो और (प्र) सामने (कृणुध्वम्) करो। [हे सभापते !] (चर्षणिप्राः) मनुष्यों के मनोरथ पूरा करनेवाला तू (पूर्वीः) प्राचीन (विशः) प्रजाओं को (प्र चर) फैला ॥३॥"
भावार्थ : टिप्पणी :यह मन्त्र ऋग्वेद में है-७।३१।१० ॥ ३−(प्र) प्रकर्षेण (वः) युष्मभ्यम्। स्वकीयार्थम् (महे) महते (महिवृधे) महीनां महतां वर्धकाय (भरध्वम्) धारयत (प्रचेतसे) प्रकृष्टज्ञानाय। दूरदर्शिने (प्र) (सुमतिम्) शोभनां बुद्धिम् (कृणुध्वम्) कुरुत (विशः) प्रजाः (पूर्वीः) प्राचीनाः पितापितामहादिभ्यः प्राप्ताः (प्र चर) प्रसारय (चर्षणिप्राः) अ० २०।११।७। मनुष्याणां मनोरथपूरकः ॥