Atharvaveda / 20 / 73 / 6
यो वा॒चा विवा॑चो मृ॒ध्रवा॑चः पु॒रू स॒हस्राशि॑वा ज॒घान॑। तत्त॒दिद॑स्य॒ पौंस्यं॑ गृणीमसि पि॒तेव॒ यस्तवि॑षीं वावृ॒धे शवः॑ ॥6॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 20 | Sukta : 73 | Paryay : | Mantra No : 6
In English:
Seer : vasukraH | Devta : indraH | Metre : ekaavasaanaa tripadaa pratiShThaa gaayatrii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yo vaachaa vivaacho mRRidhravaachaH puruu sahasraashivaa jaghaana. tattadidasya pau.msya.m gRRiNiimasi piteva yastaviShii.m vaavRRidhe shavaH .6.
Component Words : yaH . vaachaa . vi.avaachaH . mRRidhra.avaachaH . puruu . sahasraa . ashivaa . jaghaana . tat.atat . it . asya . pau.msyam . gRRiNiimasi . pitaa.aiva . yaH . taviShiim . vavRRidhe . shavaH .73.6.
In Hindi:
ऋषि : वसुक्रः | देवता : इन्द्रः | छन्द : अभिसारिणी | स्वर :
विषय : सेनापति के लक्षण का उपदेश।
पदपाठ : य: । वा॒चा । विऽवा॑च: । मृ॒ध्रऽवा॑च: । पु॒रू । स॒हस्रा॑ । अशि॑वा । ज॒घान॑ ॥ तत्ऽत॑त् । इत् । अ॒स्य॒ । पौंस्य॑म् । गृ॒णी॒म॒सि॒ । पि॒ताऽइ॑व । य: । तवि॑षीम् । व॒वृ॒धे । शव॑: ॥७३.६॥
पदार्थ : (यः) जिस [शूर] ने (वाचा) [अपनी सत्य] वाणी से (विवाचः) विरुद्ध बोलनेवाले, (मृध्रवाचः) हिंसक वाणी वाले के (पुरु) बहुत (सहस्रा) सहस्रों (अशिवा) क्रूर कर्मों को (जघान) नष्ट किया है और (यः) जिस [शूर] ने (पिता इव) पिता के समान (तविषीम्) हमारी शक्ति और (शवः) पराक्रम को (वावृधे) बढ़ाया है, (अस्य) उसके (तत्-तत्) उस-उस (इत्) ही (पौंस्यम्) मनुष्यपन [वा बल] की (गृणीमसि) हम बड़ाई करते हैं ॥६॥"
भावार्थ : टिप्पणी :६−(यः) वीरः (वाचा) सत्यवाण्या (विवाचः) विरुद्धवाणीयुक्तस्य (मृध्रवाचः) हिंसकवाणीयुक्तस्य (पुरु) बहूनि (सहस्रा) सहस्राणि (अशिवा) अभद्राणि। क्रूरकर्माणि (जघान) नाशितवान् (तत्-तत्) सुप्रसिद्धम् (इत्) एव (अस्य) शूरस्य (पौंस्यम्) अ० २०।६७।२। पुंसः कर्म। बलम् (गृणीमसि) वयं स्तुमः (पिता) (इव) (यः) शूरः (तविषीम्) अ० २०।९।२। शक्तिम् (वावृधे) वर्धितवान् (शवः) बलम् ॥