Atharvaveda / 20 / 126 / 11
इ॑न्द्रा॒णीमा॒सु नारि॑षु सु॒भगा॑म॒हम॑श्रवम्। न॒ह्य᳡स्या अप॒रं च॒न ज॒रसा॒ मर॑ते॒ पति॒र्विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः ॥ 11॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 20 | Sukta : 126 | Paryay : | Mantra No : 11
In English:
Seer : vRRiShaakapirindraaNii cha | Devta : indraH | Metre : dvyanuShTubgarbhaa pa~nchapadaatijagatii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : indraaNiimaasu naariShu subhagaamahamashravam. nahya᳡syaa apara.m chana jarasaa marate patirvishvasmaadindra uttaraH . 11.
Component Words : indraaNiim . aasu . naariShu . su.abhagaam . aham . ashravam . nahi . asyaaH . aparam . chana . jarasaa . bharate . patiH . vishvasmaat . indraH . ut.atara .126.11.
In Hindi:
ऋषि : वृषाकपिरिन्द्राणी च | देवता : इन्द्रः | छन्द : पङ्क्तिः | स्वर :
विषय : गृहस्थ के कर्तव्य का उपदेश।
पदपाठ : इ॒न्द्राणीम् । आ॒सु । नारि॑षु । सु॒ऽभगा॑म् । अ॒हम् । अ॒श्र॒व॒म् ॥ न॒हि । अ॒स्या॒: । अ॒प॒रम् । च॒न । ज॒रसा॑ । भर॑ते । पति॑: । विश्व॑स्मात् । इन्द्र॑: । उत्ऽत॑र ॥१२६.११॥
पदार्थ : (आसु) इन (नारिषु) चलायी गयी प्रजाओं के बीच (इन्द्राणीम्) इन्द्राणी [बड़े ऐश्वर्यवाले पुरुष की विभूति वा शक्ति] को (सुभगाम्) बड़ी भगवती [ऐश्वर्यवाली] (अहम्) मैंने (अश्रवम्) सुना है (अस्याः) इस [विभूति] का (पतिः) पति [पालन करनेवाला, इन्द्र यह मनुष्य] (अपरम् चन) दूसरे प्राणियों के समान (जरसा) वयोहानि से (नहि) नहीं (मरते) मरता है, (इन्द्रः) इन्द्र [बड़े ऐश्वर्यवाला मनुष्य] (विश्वस्मात्) सब [प्राणी मात्र] से (उत्तरः) उत्तम है ॥११॥"
भावार्थ : टिप्पणी :११−(इन्द्राणीम्) इन्द्राणीन्द्रस्य पत्नी-निरु० ११।३७। इन्द्राणी इन्द्रस्य पत्नी इन्द्रस्य विभूतिः-दुर्गाचार्यः। परमैश्वर्यवतः पुरुषस्य विभूतिं शक्तिम् (आसु) दृश्यमानासु (नारिषु) वसिवपियजि०। उ० ४।१२। नॄ नये-इञ्। नीतासु प्रजासु (सुभगाम्) बह्वैश्वर्यवतीम् (अहम्) मनुष्यः (अश्रवम्) अश्रौषम्। श्रुतवानस्मि (नहि) नैव (अस्याः) विभूतेः (अपरम्) अन्यत् प्राणिजातम् (चन) सादृश्ये (जरसा) वयोहान्या। निर्बलत्वेन (मरते) द्विषते। (पतिः) पालकः। अन्यद् गतम् ॥