Rigveda / 5 / 57 / 4
वात॑त्विषो म॒रुतो॑ व॒र्षनि॑र्णिजो य॒माइ॑व॒ सुस॑दृशः सु॒पेश॑सः। पि॒शङ्गा॑श्वा अरु॒णाश्वा॑ अरे॒पसः॒ प्रत्व॑क्षसो महि॒ना द्यौरि॑वो॒रवः॑ ॥४॥
Veda : Rigveda | Mandal : 5 | Sukta : 57 | Mantra No : 4
In English:
Seer : shyaavaashva aatreyaH | Devta : marutaH | Metre : viraaDjagatii | Tone : niShaadaH
Subject : English Translation Under Process
Verse : vaatatviSho maruto varShanirNijo yamaaiva susadRRishaH supeshasaH. pisha~Ngaashvaa aruNaashvaa arepasaH pratvakShaso mahinaa dyaurivoravaH .4.
Component Words : vaata.atviShaH. marutaH. varSha.anirnijaH. yamaaH.aiva. su.asadRRishaH. su.apeshasaH. pisha~Nga.aashvaaH. aruNa.aashvaaH. arepasaH. pra.atvakShasaH. mahinaa. dyauH.aiva. uravaH .4.
In Hindi:
ऋषि : श्यावाश्व आत्रेयः | देवता : मरुतः | छन्द : विराड्जगती | स्वर : निषादः
विषय : फिर उसी विषय को कहते हैं ॥
पदपाठ : वात॑ऽत्विषः। म॒रुतः॑। व॒र्षऽनि॑र्निजः। य॒माःऽइ॑व। सुऽस॑दृशः। सु॒ऽपेश॑सः। पि॒शङ्ग॑ऽअश्वाः। अ॒रु॒णऽअ॑श्वाः। अ॒रे॒पसः॑। प्रऽत्व॑क्षसः। म॒हि॒ना। द्यौःऽइ॑व। उ॒रवः॑ ॥४॥
पदार्थ : हे विद्वान् जनो ! जो (यमाइव) न्यायाधीशों के सदृश (वातत्विषः) वायु की कान्ति के समान कान्ति जिनकी ऐसे (वर्षनिर्णिजः) वर्ष का निर्णय करनेवाले (सुसदृशः) उत्तम प्रकार तुल्य गुण, कर्म और स्वभाव युक्त (सुपेशसः) उत्तम तुल्य रूप वा सुवर्ण जिनका वे (पिशङ्गाश्वाः) सब ओर से पीले वर्ण के घोड़ोंवाले (अरेपसः) अपराध से रहित (अरुणाश्वाः) रक्त वर्ण के घोड़ोंवाले (प्रत्वक्षसः) अत्यन्त सूक्ष्म करनेवाले (महिना) महिमा से (द्यौरिव) सूर्य्य के सदृश (उरवः) बहुत (मरुतः) मनुष्य होवें, उनका सत्कार करो ॥४॥
भावार्थ : इस मन्त्र में उपमालङ्कार है । जो मनुष्य सूर्य्य के सदृश आत्मा से प्रकाशित और न्यायाधीशों के सदृश व्यवहार करनेवाले विमान आदि वाहन से युक्त हैं, उनका निरन्तर सत्कार करो ॥४॥
In Sanskrit:
ऋषि : श्यावाश्व आत्रेयः | देवता : मरुतः | छन्द : विराड्जगती | स्वर : निषादः
विषय : पुनस्तमेव विषयमाह ॥
पदपाठ : वात॑ऽत्विषः। म॒रुतः॑। व॒र्षऽनि॑र्निजः। य॒माःऽइ॑व। सुऽस॑दृशः। सु॒ऽपेश॑सः। पि॒शङ्ग॑ऽअश्वाः। अ॒रु॒णऽअ॑श्वाः। अ॒रे॒पसः॑। प्रऽत्व॑क्षसः। म॒हि॒ना। द्यौःऽइ॑व। उ॒रवः॑ ॥४॥
पदार्थ : (वातत्विषः) वातस्य त्विट् कान्तिर्येषान्ते (मरुतः) मनुष्याः (वर्षनिर्णिजः) ये वर्षं निर्नेनिजन्ति ते (यमाइव) न्यायाधीशा इव (सुसदृशः) सम्यक्तुल्यगुणकर्मस्वभावाः (सुपेशसः) सुष्ठु पेशो रूपं सुवर्णं वा येषान्ते (पिशङ्गाश्वाः) आ पीतवर्णा अश्वा येषान्ते (अरुणाश्वाः) रक्तवर्णाऽश्वाः (अरेपसः) अनपराधिनः (प्रत्वक्षसः) प्रकर्षेण सूक्ष्मकर्त्तारः (महिना) महिम्ना (द्यौरिव) सूर्य्य इव (उरवः) बहवः ॥४॥
अन्वय : हे विद्वांसो ! ये यमाइव वातत्विषो वर्षनिर्णिजः सुसदृशः सुपेशसः पिशङ्गाश्वा अरेपसोऽरुणाश्वा प्रत्वक्षसो महिना द्यौरिवोरवो मरुतः स्युस्तान् सत्कुरुत ॥४॥
भावार्थ : अत्रोपमालङ्कारः । ये मनुष्याः सूर्य्यवदात्मप्रकाशा न्यायाधीशवद् व्यवहर्त्तारो विमानादियानयुक्ताः सन्ति तान् सततं सत्कुरुत ॥४॥