Samveda/107
प्र महिष्ठाय गायत ऋताव्ने बृहते शुक्रशोचिषे। उपस्तुतासो अग्नये॥१०७
Veda : Samveda | Mantra No : 107
In English:
Seer : prayogo bhaargavaH | Devta : agniH | Metre : uShNik | Tone : RRIShabhaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : pra ma.m hiShThaaya gaayata RRitaavne bRRihate shukrashochiShe . upastutaaso agnaye.107
Component Words : pra. m.NhiShThaaya . gaayata. RRitaavne. bRRihate. shukrashochiShe .shukra.shochiShe. upastutaasaH .upa.stutaasaH.. agnaye ..
In Hindi:
ऋषि : प्रयोगो भार्गवः | देवता : अग्निः | छन्द : उष्णिक् | स्वर : ऋषभः
विषय : अगले मन्त्र में मनुष्यों को परमेश्वर का गुणगान करने की प्रेरणा दी गयी है।
पदपाठ : प्र। मँहिष्ठाय । गायत। ऋताव्ने। बृहते। शुक्रशोचिषे ।शुक्र।शोचिषे। उपस्तुतासः ।उप।स्तुतासः।। अग्नये ।१।
पदार्थ : हे (उपस्तुतासः) प्रशंसा-प्राप्त मनुष्यो ! तुम (मंहिष्ठाय) सबसे बढ़कर दानी, (ऋताव्ने) सत्य नियमोंवाले, (बृहते) महान्, (शुक्रशोचिषे) उज्ज्वल और पवित्र तेजवाले (अग्नये) परमेश्वर के लिए (प्र गायत) भली-भाँति स्तुति-गीत गाओ ॥१॥
भावार्थ : प्रशंसित जनों को चाहिए कि वे परमेश्वर की उपासना कर, उसके समान दान, सत्य, तेजस्विता, पवित्रता आदि गुणों को धारण कर यशस्वी हों ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : प्रयोगो भार्गवः | देवता : अग्निः | छन्द : उष्णिक् | स्वर : ऋषभः
विषय : अथ मनुष्याः परमेश्वरस्य गुणान् गातुं प्रेर्यन्ते।
पदपाठ : प्र। मँहिष्ठाय । गायत। ऋताव्ने। बृहते। शुक्रशोचिषे ।शुक्र।शोचिषे। उपस्तुतासः ।उप।स्तुतासः।। अग्नये ।१।
पदार्थ : हे (उपस्तुतासः) प्रशंसां प्राप्ताः जनाः ! अत्र 'उपस्तुत' प्रातिपदिकात् सम्बुद्धौ जसि 'आज्जसेरसुक्।’ अ० ७।१।५० इति जसोऽसुगागमः। यूयम् (मंहिष्ठाय) दातृतमाय। अतिशयेन मंहिता मंहिष्ठः। मंहते दानकर्मा। निघं० ३।२०। ततस्तृचि 'तुश्छन्दसि।’ अ० ५।३।५९ इति इष्ठनि, 'तुरिष्ठे-मेयस्सु।’ अ० ६।४।५४ इति तृचो लोपः। (ऋताव्ने) सत्यनियमवते। ऋतशब्दाद् मत्वर्थे ‘छन्दसीवनिपौ च वक्तव्यौ।’ अ० ५।२।१०९ वा० इति वनिप्। 'अन्येषामपि दृश्यते।’ अ० ६।३।१३७ इति पूर्वपदस्य दीर्घान्तादेशः। (बृहते) महते, (शुक्रशोचिषे) शुक्रं दीप्तं पवित्रं वा शोचिस्तेजो यस्य तस्मै। शोचतिः ज्वलतिकर्मा। निघं० १।१६। शुचिर् पूतीभावे। तत औणादिको रन् प्रत्ययः। उ० २।२९। (अग्नये) परमेश्वराय (प्र गायत) प्रकृष्टतया स्तुतिगानम् अर्पयत ॥१॥
भावार्थ : प्रशंसितैर्जनैः परमेश्वरमुपास्य तद्वद् दानसत्यतेजस्वितापवित्रतादिगुणान् संधार्य यशस्विभिर्भाव्यम् ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।१०३।८, ऋषिः सोभरिः काण्वः। साम० ८७८।