Samveda/300
कदा चन स्तरीरसि नेन्द्र सश्चसि दाशुषे। उपोपेन्नु मघवन्भूय इन्नु ते दानं देवस्य पृच्यते॥३००
Veda : Samveda | Mantra No : 300
In English:
Seer : shruShTiguH kaaNvaH | Devta : indraH | Metre : bRRihatii | Tone : madhyamaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : kadaa chana stariirasi nendra sashchasi daashuShe . upopennu maghavanbhuuya innu te daana.m devasya pRRichyate.300
Component Words : kadaa. cha. na. stariiH. asi. na.indra.sashchasi . daashuShe. upopa.upa.upa .it.nu. maghavan. bhuuyaH. it.nu. te .daanam. devasya. pRRichya te. .
In Hindi:
ऋषि : श्रुष्टिगुः काण्वः | देवता : इन्द्रः | छन्द : बृहती | स्वर : मध्यमः
विषय : अगले मन्त्र में यह कहा गया है कि परमेश्वर की अर्चना कभी निष्फल नहीं होती।
पदपाठ : कदा। च। न। स्तरीः। असि। न।इन्द्र।सश्चसि । दाशुषे। उपोप।उप।उप ।इत्।नु। मघवन्। भूयः। इत्।नु। ते ।दानम्। देवस्य। पृच्य ते। ८।
पदार्थ : हे (इन्द्र) सुखप्रदाता परमेश्वर ! आप (कदाचन) कभी (स्तरीः) वन्ध्या गौ के समान निष्फल (न असि) नहीं होते, प्रत्युत (दाशुषे) आत्मदान करनेवाले उपासनायज्ञ के यजमान को फल देने के लिए (सश्चसि) प्राप्त होते हो। हे (मघवन्) धनों के स्वामी ! (देवस्य ते) तुझ दानादिगुणयुक्त का (दानम्) दान (इत् नु) निश्चय ही (भूयः इत्) पुनः-पुनः (उप-उप पृच्यते) यजमान को प्राप्त होता है, अवश्य प्राप्त होता है ॥८॥
भावार्थ : जो स्वयं को परमेश्वर के लिए समर्पित कर देता है, उसे वह दुधारू गाय के समान सदा फल प्रदान करता रहता है ॥८॥
In Sanskrit:
ऋषि : श्रुष्टिगुः काण्वः | देवता : इन्द्रः | छन्द : बृहती | स्वर : मध्यमः
विषय : परमेश्वरस्यार्चनं कदापि निष्फलं न भवतीत्युच्यते।
पदपाठ : कदा। च। न। स्तरीः। असि। न।इन्द्र।सश्चसि । दाशुषे। उपोप।उप।उप ।इत्।नु। मघवन्। भूयः। इत्।नु। ते ।दानम्। देवस्य। पृच्य ते। ८।
पदार्थ : हे (इन्द्र) सुखप्रदातः परमेश्वर ! त्वम्, (कदाचन) कदाचित्, (स्तरीः२) निवृत्तप्रसवा गौरिव निष्फलः (न असि) न भवसि, प्रत्युत (दाशुषे) आत्मसमर्पकाय अन्तर्यज्ञस्य यजमानाय, तस्मै फलम् दातुमित्यर्थः। दाशृ दाने धातोः क्वसुप्रत्यये चतुर्थ्येकवचने रूपम्। ‘क्रियार्थोपपदस्य च कर्मणि स्थानिनः’ अ० २।३।१४ इति चतुर्थी। (सश्चसि) प्राप्नोषि। सश्चतिः गतिकर्मा। निघं० २।१४। हे (मघवन्) धनपते ! (देवस्य) दानादिगुणयुक्तस्य (ते) तव (दानम्) दीयमानमैश्वर्यम् (इत् नु) अवश्यमेव (भूयः इत्) पुनः पुनरपि (नु) क्षिप्रमेव (उप-उप पृच्यते) यजमानेन संसृज्यते, संसृज्यते। ‘प्रसमुपोदः पादपूरणे’ अ० ८।१।६ इति उपोपसर्गस्य पादपूरणे द्वित्वमुक्तम्। वस्तुतस्तु उपपृच्यते उपपृच्यते इति द्विरुक्त्यात्र संसर्गस्य क्षिप्रत्वमाधिक्यं च द्योत्यते ॥८॥३
भावार्थ : यः परमेश्वरायात्मानं समर्पयति तत्कृते स सेविता दोग्ध्री गौरिव सद्यः फलं प्रयच्छति ॥८॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।५१।७, ऋषिः श्रुष्टिगुः काण्वः। य० ३।३४, ऋषिः मघुच्छन्दाः।२. स्तरीति निवृत्तप्रसवा गौः। तन्न भवसि। धुक्षसे एव सदा कामानिति—इति भ०। स्तरीः हिंसको नासि। यद्वा स्तरीर्निवृत्तप्रसवा गौस्तथाविधो न भवसि। सा यथा वत्साभावात् गृहं प्रति नागच्छति न तथा करोषीत्यर्थः—इति सा०। न स्तृणासि न क्रुध्यसि—इति य० ३।३४ भाष्ये उवटः, ‘स्तृञ् हिंसायाम्’, स्तृणातीति स्तरीः, हिंसको नासि—इति च महीधरः।३. दयानन्दर्षिणा यजुर्भाष्ये मन्त्रोऽयं परमेश्वरस्य कर्मफलदातृत्वविषये व्याख्यातः।