Samveda/620
तावानस्य महिमा ततो ज्यायाश्च पूरुषः। उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति॥६२०
Veda : Samveda | Mantra No : 620
In English:
Seer : vaamadevo gautamaH | Devta : puruShaH | Metre : anuShTup | Tone : gaandhaaraH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : taavaanasya mahimaa tato jyaayaa.m shcha puuruShaH . utaamRRitatvasyeshaano yadannenaatirohati.620
Component Words : taavaan.asya .mahimaa. tataH. jyaayaan. cha. puuruShaH. uta. amRRitatvasya .a.mRRitatvasya. iishaanaH. yat. annena. ati . rohati.ati.rohati..
In Hindi:
ऋषि : वामदेवो गौतमः | देवता : पुरुषः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर : गान्धारः
विषय : अगले मन्त्र में पुनः उसी परमपुरुष की महिमा का वर्णन है।
पदपाठ : तावान्।अस्य ।महिमा। ततः। ज्यायान्। च। पूरुषः। उत। अमृतत्वस्य ।अ।मृतत्वस्य। ईशानः। यत्। अन्नेन। अति । रोहति।अति।रोहति।६।
पदार्थ : (तावान्) उतनी पूर्वोक्त (अस्य) इस परमेश्वर की (महिमा) महिमा है, वस्तुतः तो (पुरुषः) वह पूर्ण परमेश्वर (ततः) उससे भी (ज्यायान्) अधिक बड़ा है। (उत) और (सः) वह (अमृतत्वस्य) मोक्ष का तथा (यत्) जो (अन्नेन) अन्न के खाने से (अतिरोहति) बढ़ता है उस सांसारिक प्राणी-समुदाय का भी (ईशानः) अधिष्ठाता है ॥६॥
भावार्थ : परमेश्वर की महिमा अवर्णनीय है, जो संसार-चक्रप्रवर्तन और मोक्ष दोनों का अधिष्ठाता है ॥६॥
In Sanskrit:
ऋषि : वामदेवो गौतमः | देवता : पुरुषः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर : गान्धारः
विषय : अथ पुनस्तस्यैव परमपुरुषस्य महिमानमाह।
पदपाठ : तावान्।अस्य ।महिमा। ततः। ज्यायान्। च। पूरुषः। उत। अमृतत्वस्य ।अ।मृतत्वस्य। ईशानः। यत्। अन्नेन। अति । रोहति।अति।रोहति।६।
पदार्थ : (तावान्) तत्परिमाणः पूर्वोक्तः (अस्य) परमेश्वरस्य (महिमा) महत्त्वम् अस्ति, वस्तुतस्तु (पूरुषः) स पूर्णः परमेश्वरः। अत्र ‘अन्येषामपि दृश्यते। अ० ६।३।१३७’ इति दीर्घः। (ततः) तस्मादपि (ज्यायान्) वर्षीयान् विद्यते। (उत) अपि च, सः (अमृतत्वस्य) मोक्षस्य, (यत्) यच्च (अन्नेन) अन्नभक्षणेन (अतिरोहति) वर्द्धते तस्य सांसारिकस्य प्राणिजातस्य च (ईशानः) अधिष्ठाता वर्तते ॥६॥२
भावार्थ : अवर्णनीयः खलु परमेश्वरस्य महिमा यः संसारचक्रप्रवर्तनं मोक्षं चाप्यधितिष्ठति ॥६॥
टिप्पणी:१. ऋ० १०।९०।३, य० ३१।३, उभयत्र ‘एतावानस्य महिमातो ज्यायांश्च पूरुषः। पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि’ इति पाठः।२. किं च, यज्जीवजातम् अन्नेन अतिरोहति उत्पद्यते तस्य सर्वस्य चेशानः—इति यजुर्भाष्ये भ०। यदन्नेनातिरोहति तदिदं सर्वममृतत्वस्येशानः पुरुष एव रचयति—इति च तत्रैव द०।