Samveda/691
वरिवोधातमो भुवो महिष्ठो वृत्रहन्तमः। पर्षि राधो मघोनाम्(पौ)।।॥६९१
Veda : Samveda | Mantra No : 691
In English:
Seer : madhuchChandaa vaishvaamitraH | Devta : pavamaanaH somaH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : varivodhaatamo bhuvo ma.m hiShTho vRRitrahantamaH . parShi raadho maghonaam.691
Component Words : baribodhaatamaH . varivaH . dhaatamaH . bhuvaH . mahiShThaH . vRRitrahantamaH . vRRitra . hantamaH . parShi . raadhaH . maghonaam .
In Hindi:
ऋषि : मधुच्छन्दा वैश्वामित्रः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अगले मन्त्र में परमात्मा से प्रार्थना करते हैं।
पदपाठ : बरिबोधातमः । वरिवः । धातमः । भुवः । महि᳜᳜᳜᳜᳜ष्ठः । वृत्रहन्तमः । वृत्र । हन्तमः । पर्षि । राधः । मघोनाम् ॥
पदार्थ : हे इन्द्र परमात्मन् ! आप (वरिवोधातमः) अतिशय ऐश्वर्य को धारण करनेवाले, (मंहिष्ठः) सबसे बढ़कर दानी, (वृत्रहन्तमः) सबसे बड़े पापहन्ता (भुवः) सिद्ध हुए हो। आप ही (मघोनाम्) हम भौतिक धनों के धनियों को (राधः) सत्य, न्याय, दया, मोक्ष, आदि दिव्य धन (पर्षि) प्रदान करो ॥३॥
भावार्थ : वही मनुष्य वस्तुतः धनी है, जो भौतिक धन के साथ अध्यात्म धन भी कमाता है ॥३॥
In Sanskrit:
ऋषि : मधुच्छन्दा वैश्वामित्रः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अथ परमात्मानं प्रार्थयते।
पदपाठ : बरिबोधातमः । वरिवः । धातमः । भुवः । महि᳜᳜᳜᳜᳜ष्ठः । वृत्रहन्तमः । वृत्र । हन्तमः । पर्षि । राधः । मघोनाम् ॥
पदार्थ : हे इन्द्र परमात्मन् ! त्वम् (वरिवोधातमः) धनानाम् अतिशयेन धारयिता। [वरिवः इति धननाम निघ० २।१०।] (मंहिष्ठः२) दातृतमः [मंहते दानकर्मा। निघ० ३।२०।] (वृत्रहन्तमः) पापानाम् अतिशयेन हन्ता च (भुवः) जातोऽसि। त्वमेव (मघोनाम्) भौतिकधनवताम् अस्माकम् (राधः) सत्यन्यायदयामोक्षादिकं दिव्यं धनम् (पर्षि) प्रयच्छ। [पृ पालनपूरणयोः जुहोत्यादिः, लेटि मध्यमैकवचने छान्दसं रूपम्।] ॥३॥
भावार्थ : स एव वस्तुतो धनिको यो भौतिकधनेन साकमध्यात्मं धनमपि समर्जति ॥३॥
टिप्पणी:१. ऋ० ९।१।२, ‘भुवो’ इत्यत्र ‘भव’ इति पाठः।२. मंहिष्ठः मंहनीयतमः—इति वि०।