Samveda/713
पान्तमा वो अन्धस इन्द्रमभि प्र गायत। विश्वासाह शतक्रतुं महिष्ठं चर्षणीनाम् ।।॥७१३
Veda : Samveda | Mantra No : 713
In English:
Seer : shrutakakShaH sukakSho vaa aa~NgirasaH | Devta : indraH | Metre : anuShTup | Tone : gaandhaaraH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : paantamaa vo andhasa indramabhi pra gaayata . vishvaasaaha.m shatakratu.m ma.m hiShTha.m charShaNiinaam.713
Component Words : paantam . aa . vaH . andhasaH . indram . abhi . pra . gaayat . vishvaasaaham . vishvaa . saaham . shatakram . shata . kratum . mahiShTham . charShaNiinaama .
In Hindi:
ऋषि : श्रुतकक्षः सुकक्षो वा आङ्गिरसः | देवता : इन्द्रः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर : गान्धारः
विषय : प्रथम ऋचा की व्याख्या पूर्वार्चिक में १५५ क्रमाङ्क पर परमात्मा और राजा के पक्ष में हो चुकी है। यहाँ गुरु-शिष्य का वर्णन करते हैं।
पदपाठ : पान्तम् । आ । वः । अन्धसः । इन्द्रम् । अभि । प्र । गायत् । विश्वासाहम् । विश्वा । साहम् । शतक्रम् । शत । क्रतुम् । महिष्ठम् । चर्षणीनाम ॥
पदार्थ : हे शिष्यो ! (वः) तुम (अन्धसः) विद्या-रस की (पान्तम्) रक्षा करनेवाले, (विश्वासाहम्) काम, क्रोध, अज्ञान, आलस्य आदि सब शत्रुओं को पराजित करनेवाले, (शतक्रतुम्) बहुत बुद्धिमान् तथा बहुत कर्मण्य, (चर्षणीनाम्) पुरुषार्थी छात्रों को (मंहिष्ठम्) अतिशय विद्या और सदाचार का दान करनेवाले (इन्द्रम् अभि) अगाध ज्ञान आदि ऐश्वर्य से शोभायमान आचार्य को लक्ष्य करके (प्र गायत) भली-भाँति स्तुति करो ॥१॥
भावार्थ : जो शिष्य विद्या के समुद्र, शिक्षण-कला में कुशल, सदाचारी, ब्रह्मिष्ठ गुरु की श्रद्धा के साथ सेवा करते हैं, वे विद्वान्, सदाचारी, ब्रह्मज्ञानी होकर अभ्युदय प्राप्त करते हैं ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : श्रुतकक्षः सुकक्षो वा आङ्गिरसः | देवता : इन्द्रः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर : गान्धारः
विषय : तत्र प्रथमा ऋक् पूर्वार्चिके १५५ क्रमाङ्के परमात्मनृपत्योः पक्षे व्याख्याता। अत्र गुरुशिष्यविषयमाह।
पदपाठ : पान्तम् । आ । वः । अन्धसः । इन्द्रम् । अभि । प्र । गायत् । विश्वासाहम् । विश्वा । साहम् । शतक्रम् । शत । क्रतुम् । महिष्ठम् । चर्षणीनाम ॥
पदार्थ : हे शिष्याः ! (वः) यूयम् (अन्धसः) विद्यारसस्य (पान्तम्) रक्षां कुर्वाणम्, (विश्वासाहम्) कामक्रोधाज्ञानालस्यादिसमस्तरिपूणां पराभवितारम्, (शतक्रतुम्) बहुप्रज्ञं बहुकर्माणं च, चर्षणीनाम्) पुरुषार्थिनां छात्राणाम् (मंहिष्ठम्) अतिशयेन विद्यायाः सद्वृत्तस्य च दातारम् (इन्द्रम् अभि) अगाधज्ञानाद्यैश्वर्येण शोभमानम् आचार्यम् अभिलक्ष्य (प्र गायत) प्रकृष्टतया स्तुतिं कुरुत ॥१॥
भावार्थ : ये शिष्या विद्यायाः समुद्रं शिक्षणकलाकुशलं सदाचारिणं ब्रह्मिष्ठं गुरुं श्रद्धया परिचरन्ति ते विद्वांसः सदाचारिणो ब्रह्मवेत्तारः सन्तोऽभ्युदयं लभन्ते ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।९२।१, साम० १५५।