Samveda/747
स प्रथमे व्योमनि देवाना सदने वृधः। सुपारः सुश्रवस्तमः समप्सुजित्॥७४७
Veda : Samveda | Mantra No : 747
In English:
Seer : naaradaH kaaNvaH | Devta : indraH | Metre : uShNik | Tone : RRIShabhaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : sa prathame vyomani devaanaa.m sadane vRRidhaH . supaaraH sushravastamaH samapsujit.747
Component Words : saH .prathame .vyomani .vi .ogani .devaanaam .sadane .vRRidhaH .supaaraH .su .paaraH .sushravastamaH .su .shravastamaH .sam .apsujit .apsu .jit .
In Hindi:
ऋषि : नारदः काण्वः | देवता : इन्द्रः | छन्द : उष्णिक् | स्वर : ऋषभः
विषय : आगे फिर उसी विषय का वर्णन है।
पदपाठ : सः ।प्रथमे ।व्योमनि ।वि ।ओगनि ।देवानाम् ।सदने ।वृधः ।सुपारः ।सु ।पारः ।सुश्रवस्तमः ।सु ।श्रवस्तमः ।सम् ।अप्सुजित् ।अप्सु ।जित् ॥
पदार्थ : (सः) वह विद्याप्रदाता आचार्य (प्रथमे) श्रेष्ठ (व्योमनि) आकाश के समान व्यापक ओंकारपदवाच्य ब्रह्म में स्थित हुआ (देवानां सदने) विद्वानों के सदन गुरुकुल में रहता हुआ (वृधः) छात्रों की उन्नति करानेवाला, (सुपारः) विद्या के समुद्र से पार करनेवाला, (सुश्रवस्तमः) अत्यन्त यशस्वी, (अप्सुजित्) व्याप्त विद्याओं में तथा शुभकर्मों में अन्यों को जीत लेनेवाला अर्थात् अन्यों की अपेक्षा अधिक पारंगत है। मैं (सम्) उसकी भली-भाँति स्तुति करता हूँ ॥२॥
भावार्थ : सुयोग्य, विद्या के सागर, कर्मयोगी आचार्य को पाकर विद्यार्थी भी वैसे ही बनते हैं ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : नारदः काण्वः | देवता : इन्द्रः | छन्द : उष्णिक् | स्वर : ऋषभः
विषय : अथ पुनस्तमेव विषयमाह।
पदपाठ : सः ।प्रथमे ।व्योमनि ।वि ।ओगनि ।देवानाम् ।सदने ।वृधः ।सुपारः ।सु ।पारः ।सुश्रवस्तमः ।सु ।श्रवस्तमः ।सम् ।अप्सुजित् ।अप्सु ।जित् ॥
पदार्थ : (सः) असौ विद्यादाता आचार्यः (प्रथमे) श्रेष्ठे (व्योमनि) व्योमवद् व्यापके ओङ्कारपदवाच्ये (ब्रह्मणि२) स्थितः (देवानां सदने) विदुषां गृहे, गुरुकुले इत्यर्थः, विद्यमानः (वृधः) छात्राणां वर्धयिता, (सुपारः)विद्यार्णवात् सम्यक् पारयिता, (सुश्रवस्तमः)यशस्वितमः। [शोभनं श्रवः यशो यस्य स सुश्रवाः, अतिशयेन सुश्रवाः सुश्रवस्तमः।] (अप्सुजित्) अप्सु व्याप्तासु विद्यासु३ शुभकर्मसु च अन्यान् जयतीति तादृशः अस्ति, अहं तम् (सम्) सम्यक् स्तौमि ॥२॥
भावार्थ : सुयोग्यं विद्यार्णवं कर्मयोगिनमाचार्यं प्राप्य विद्यार्थिनोऽपि तादृशा एव जायन्ते ॥२॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।१३।२।२. तुलनीयः ऋ॒चो अ॒क्षरे॑ पर॒मे व्यो॑म॒न् ऋ० १।१६४।३९।३. अप्सु विद्याव्यापकेषु वेदादिषु—इति ऋ० १।११७।४ भाष्ये द०।