Samveda/750
स योजते अरुषा विश्वभोजसा स दुद्रवत्स्वाहुतः । सुब्रह्मा यज्ञः सुशमी वसूनां देवराधो जनानाम्(तु)।।॥७५०
Veda : Samveda | Mantra No : 750
In English:
Seer : vasiShTho maitraavaruNiH | Devta : agniH | Metre : pragaathaH(viShamaa bRRihatii samaa satobRRihatii) | Tone : pa~nchamaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : sa yojate aruShaa vishvabhojasaa sa dudravatsvaahutaH . subrahmaa yaj~naH sushamii vasuunaa.m deva.m raadho janaanaam.750
Component Words : a .mRRitam .saH .yojate .aruShaa .vishvabhojasaa .vishva .bhojasaa .saH .dudravat .svaahutaH .su .aahutaH .subrahmaa .su .brahmaa .yaj~naH .sushanii .su .shamii .vasuunaama devam .raadhaH .janaanaam .
In Hindi:
ऋषि : वसिष्ठो मैत्रावरुणिः | देवता : अग्निः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : पञ्चमः
विषय : अगले मन्त्र में अग्निहोत्र के लाभों का वर्णन है।
पदपाठ : अ ।मृतम् ।सः ।योजते ।अरुषा ।विश्वभोजसा ।विश्व ।भोजसा ।सः ।दुद्रवत् ।स्वाहुतः ।सु ।आहुतः ।सुब्रह्मा ।सु ।ब्रह्मा ।यज्ञः ।सुशनी ।सु ।शमी ।वसूनाम देवम् ।राधः ।जनानाम् ॥
पदार्थ : (सः) वह यज्ञाग्नि (विश्वभोजसा) सबका पालन करनेवाले (अरुषा) चमकते तेज से (योजते) संयुक्त होता है तथा यजमानों को संयुक्त करता है। (सः) वह यज्ञाग्नि (स्वाहुतः) भले प्रकार आहुति दिये जाने पर (दुद्रवत्) अत्यधिक गतिमय हो जाता है, ज्वालाओं को लपलपाने लगता है। (सुब्रह्मा) श्रेष्ठ ब्रह्मा जिसमें बना है, ऐसा (यज्ञः) यज्ञ (वसूनाम्) आहिताग्नि यजमानों को (सुशमी) उत्तम शान्ति देनेवाला होता है। वह यज्ञ (जनानाम्) अग्निहोत्री जनों को (देवम्) प्रकाशक (राधः) ज्योतिरूप धन देता है ॥२॥
भावार्थ : सुयोग्य ब्रह्मा को अध्यक्ष पद पर नियुक्त करके किया हुआ यज्ञ, सुख, शान्ति और स्वास्थ्य देनेवाला, लोगों को ज्योति प्रदान करनेवाला तथा अध्यात्ममार्ग में प्रेरित करनेवाला होता है ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : वसिष्ठो मैत्रावरुणिः | देवता : अग्निः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : पञ्चमः
विषय : अथाग्निहोत्रस्य लाभानाह।
पदपाठ : अ ।मृतम् ।सः ।योजते ।अरुषा ।विश्वभोजसा ।विश्व ।भोजसा ।सः ।दुद्रवत् ।स्वाहुतः ।सु ।आहुतः ।सुब्रह्मा ।सु ।ब्रह्मा ।यज्ञः ।सुशनी ।सु ।शमी ।वसूनाम देवम् ।राधः ।जनानाम् ॥
पदार्थ : (सः) असौ यज्ञाग्निः (विश्वभोजसा) विश्वपालकेन। [विश्वं सर्वं यजमानहोत्रादिकं भुनक्ति पालयतीति विश्वभोजाः तेन।] (अरुषा) आरोचमानेन तेजसा। [अरुषम् इति रूपनाम। निघं० ३।७।] (योजते) युज्यते योजयति वा यजमानान्। (सः) यज्ञाग्निः (स्वाहुतः) सम्यक् प्राप्ताहुतिः सन् (दुद्रवत्) भृशं द्रवति गच्छति, ज्वालाभिर्लेलायते। [द्रु गतौ, यङ्लुगन्तः, लङ्, अडभावः।] (सुब्रह्मा) उत्कृष्टो ब्रह्मा (ऋत्विग्) यत्र तादृशः (यज्ञः) अध्वरः (वसूनाम्)आहिताग्नीनां यजमानानाम् (सुशमी) सुशान्तिकरः जायते। स च यज्ञः (जनानाम्) अग्निहोत्रिणां प्रजानाम् (देवं) प्रकाशकम् (राधः) ज्योतीरूपं धनं, प्रयच्छतीति शेषः ॥२॥१
भावार्थ : सुयोग्यं ब्रह्माणमध्यक्षपदे नियुज्य कृतो यज्ञः सुखशान्तिस्वास्थ्यकरो जनानां ज्योतिष्प्रदोऽध्यात्ममार्गे प्रेरकश्च जायते ॥२॥
टिप्पणी:२. ऋ० ७।१६।२।१. दयानन्दर्षिर्मन्त्रमिममृग्भाष्ये राजा कीदृशः स्यादिति विषये व्याचष्टे।