Samveda/754
युवं चित्रं ददथुर्भोजनं नरा चोदेथा सूनृतावते। अर्वाग्रथ समनसा नि यच्छतं पिबत सोम्यं मधु(चा)।।॥७५४
Veda : Samveda | Mantra No : 754
In English:
Seer : vasiShTho maitraavaruNiH | Devta : ashvinau | Metre : pragaathaH(viShamaa bRRihatii samaa satobRRihatii) | Tone : pa~nchamaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yuva.m chitra.m dadathurbhojana.m naraa chodethaa.m suunRRitaavate . arvogratha.m samanasaa ni yachChata.m pibata.m somya.m madhu.754
Component Words : yuvam .chitram .dadathuH .bhojanam .naraa .chodethaam .suunRRitaavate .su .nRRitaavate .arvaak .ratham .samanasaa .sa .manasaa .ni .yachChatam .pibatam .somyam .madhu.
In Hindi:
ऋषि : वसिष्ठो मैत्रावरुणिः | देवता : अश्विनौ | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : पञ्चमः
विषय : अगले मन्त्र में पुनः उसी विषय का वर्णन है।
पदपाठ : युवम् ।चित्रम् ।ददथुः ।भोजनम् ।नरा ।चोदेथाम् ।सूनृतावते ।सु ।नृतावते ।अर्वाक् ।रथम् ।समनसा ।स ।मनसा ।नि ।यच्छतम् ।पिबतम् ।सोम्यम् ।मधु॥
पदार्थ : हे (नरा) नेतृत्व करनेवाले ब्राह्मण और क्षत्रियो ! (युवम्) तुम (चित्रम्) अद्भुत (भोजनम्) पालन को (ददथुः) देते हो। उस पालन को तुम (सूनृतावते) प्रिय-सत्य वाणीवाले मेरे लिए भी (चोदेथाम्) प्रेरित करो, प्रदान करो। (समनसा) अनुकूल मनवाले होते हुए तुम दोनों, अपने (रथम्) रथ को (अर्वाक्) हमारी ओर (नि यच्छतम्) मोड़ो, अर्थात् हमारी ओर आओ और आकर (सोम्यम्) सोमरस से युक्त (मधु) मधु को (पिबतम्) पिओ, अर्थात् हमारे द्वारा किये गये सत्कार को ग्रहण करो ॥२॥
भावार्थ : ब्राह्मण लोग ज्ञान-दान के द्वारा और क्षत्रिय लोग रक्षा-प्रदान द्वारा प्रजाजनों का उपकार करते हैं, अतः उनका यथोचित सत्कार और उनसे लाभग्रहण सबको करना चाहिए ॥२॥इस खण्ड में अग्निहोत्र, दिव्य उषा, दिव्य सूर्य तथा ब्रह्म-क्षत्र का वर्णन होने से पूर्व खण्ड के साथ इस खण्ड की सङ्गति है ॥द्वितीय अध्याय में चतुर्थ खण्ड समाप्त ॥
In Sanskrit:
ऋषि : वसिष्ठो मैत्रावरुणिः | देवता : अश्विनौ | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : पञ्चमः
विषय : अथ पुनस्तमेव विषयमाह।
पदपाठ : युवम् ।चित्रम् ।ददथुः ।भोजनम् ।नरा ।चोदेथाम् ।सूनृतावते ।सु ।नृतावते ।अर्वाक् ।रथम् ।समनसा ।स ।मनसा ।नि ।यच्छतम् ।पिबतम् ।सोम्यम् ।मधु॥
पदार्थ : हे (नरा) नरौ नेतारौ अश्विनौ ब्राह्मणक्षत्रियौ ! (युवम्) युवाम् (चित्रम्) अद्भुतम् (भोजनम्) पालनम् (ददथुः)प्रयच्छथः, तद् भोजनं पालनम् युवाम् (सूनृतावते) प्रियसत्यवाग्युक्ताय मह्यम् अपि। [सूनृता इति वाङ्नाम। निघं० १।११।] (चोदेथाम्) प्रेरयतम्, प्रयच्छतम्। (समनसा) समनसौ समानमनस्कौ सन्तौ युवाम्, स्वकीयम् (रथम्) वाहनम् (अर्वाक्) अस्मदभिमुखम् (नि यच्छतम्)नियमयतम्, कुरुतम्, अस्मान् प्रति आगच्छतम् इत्यर्थः, आगत्य च (सोम्यम्) सोममयम्। [मये च अ० ४।४।१३८ इति सोमशब्दात् मयडर्थे यः प्रत्ययः।] (मधु) क्षौद्रम् (पिबतम्) आस्वादयतम्, अस्माभिः कृतं सत्कारं गृह्णीतम् इत्यर्थः ॥२॥
भावार्थ : ब्राह्मणा ज्ञानप्रदानेन क्षत्रियाश्च रक्षणप्रदानेन प्रजाजनानुपकुरुतः, अतस्तेषां यथायोग्यं सत्कारस्तेभ्यो लाभग्रहणं च सर्वैः करणीयम् ॥२॥अस्मिन् खण्डेऽग्निहोत्रस्य, दिव्याया उषसो, दिव्यस्य सूर्यस्य, ब्रह्मक्षत्रयोश्च वर्णनादेतत्खण्डस्य पूर्वखण्डेन संगतिरस्ति ॥
टिप्पणी:१. ऋ० ७।७४।२।