Samveda/942
असर्जि कलशा अभि मीढ्वांत्सप्तिर्न वाजयुः। पुनानो वाचं जनयन्नसिष्यदत् (फा)।। [धा. । उ । स्व. ।]॥९४२
Veda : Samveda | Mantra No : 942
In English:
Seer : agnishchaakShuShaH | Devta : pavamaanaH somaH | Metre : uShNik | Tone : RRIShabhaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : asarji kalashaa.m abhi miiDhvaantsaptirna vaajayuH . punaano vaacha.m janayannasiShyadat.942
Component Words : asarji .kalashaan .abhi .miiDhvaan .saptiH .na .vaajayuH .punaanaH .vaacham .janayan .asiShyadat.
In Hindi:
ऋषि : अग्निश्चाक्षुषः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : उष्णिक् | स्वर : ऋषभः
विषय : अगले मन्त्र में पुनः परमात्मा का विषय है।
पदपाठ : असर्जि ।कलशान् ।अभि ।मीढ्वान् ।सप्तिः ।न ।वाजयुः ।पुनानः ।वाचम् ।जनयन् ।असिष्यदत्॥
पदार्थ : (मीढ्वान्) आनन्दरस को सींचनेवाला, (वाजयुः) स्तोताओं को आत्मबल देने का इच्छुक पवमान सोम अर्थात् पवित्रकर्ता रसनिधि परमेश्वर (कलशान् अभि) अन्नमय-प्राणमय-मनोमय आदि कोशों को लक्ष्य करके (असर्जि) छोड़ा गया है, (सप्तिः न) जैसे घोड़ा संग्राम को लक्ष्य करके छोड़ा जाता है। (पुनानः) पवित्रता देता हुआ वह (वाचं जनयन्) उपदेश-वाणी को उत्पन्न करता हुआ (असिष्यदत्) अन्तरात्मा में प्रवाहित हो रहा है ॥३॥यहाँ उपमालङ्कार है ॥३॥
भावार्थ : परमात्मा की उपासना से आनन्दरस, आत्मबल, अन्तःकरण की पवित्रता और आत्मोत्थान का सन्देश प्राप्त होता है ॥३॥
In Sanskrit:
ऋषि : अग्निश्चाक्षुषः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : उष्णिक् | स्वर : ऋषभः
विषय : अथ पुनः परमात्मविषयमाह।
पदपाठ : असर्जि ।कलशान् ।अभि ।मीढ्वान् ।सप्तिः ।न ।वाजयुः ।पुनानः ।वाचम् ।जनयन् ।असिष्यदत्॥
पदार्थ : (मीढ्वान्) आनन्दरसस्य सेक्ता। [मिह सेचने, लिटः क्वसुः।] (वाजयुः) वाजम् आत्मबलं स्तोतॄणां कामयमानः। [छन्दसि परेच्छायां क्यच्, ‘क्याच्छन्दसि’ इति उः प्रत्ययः।] पवमानः सोमः पावकः रसनिधिः परमेश्वरः (कलशान् अभि) अन्नमय-प्राणमय-मनोमयादिकोशान् अभिलक्ष्य (असर्जि) विसृष्टोऽस्ति, (सप्तिः न) यथा अश्वः संग्राममभिलक्ष्य विसृज्यते तद्वत्। (पुनानः) पवित्रतां सम्पादयन् सः (असिष्यदत्) अन्तरात्मं स्यन्दते ॥३॥अत्रोपमालङ्कारः ॥३॥
भावार्थ : परमात्मोपासनेनानन्दरस आत्मबलमन्तःकरणस्य पावित्र्यमात्मो- त्थानसन्देशश्च प्राप्यते ॥३॥
टिप्पणी:१. ऋ० ९।१०६।१२, ‘मी॒ळहे सप्ति॒र्न वा॑ज॒युः’ इति द्वितीयः पादः।