Samveda/973
स वह्निरप्सु दुष्टरो मृज्यमानो गभस्त्योः। सोमश्चमूषु सीदति॥९७३
Veda : Samveda | Mantra No : 973
In English:
Seer : asitaH kaashyapo devalo vaa | Devta : pavamaanaH somaH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : sa vahnirapsu duShTaro mRRijyamaano gabhastyoH . somashchamuuShu siidati.973
Component Words : saH .vahniH. apsu .duShTaraH. duH .taraH .mRRijyamaanaH .gabhastyoH .somaH .chamuuShu .siidati.
In Hindi:
ऋषि : असितः काश्यपो देवलो वा | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : आगे परमात्मा की सर्वव्यापकता का वर्णन है।
पदपाठ : सः ।वह्निः। अप्सु ।दुष्टरः। दुः ।तरः ।मृज्यमानः ।गभस्त्योः ।सोमः ।चमूषु ।सीदति॥
पदार्थ : (वह्निः) जगत् के भार को ढोनेवाला, (दुष्टरः) दुस्तर, (मृज्यमानः) श्रेष्ठ गुण-कर्म-स्वभावों से अलंकृत होनेवाला (स सोमः) वह जगत्पति परमेश्वर (अप्सु) नद, नदी, समुद्र, बादल आदि के जलों में (गभस्त्योः) सौम्य एवं तैजस रूप वाली चन्द्र-सूर्य की किरणों में, (चमूषु) द्यावापृथिवी के मध्य विद्यमान विभिन्न लोकों में (सीदति) बैठा हुआ है ॥६॥
भावार्थ : अगणित ग्रह, उपग्रह, सूर्य, नक्षत्र आदियों से युक्त इस अति विस्तीर्ण विश्वब्रह्माण्ड में कोई कण भर भी स्थान नहीं है, जहाँ परमेश्वर विद्यमान न हो ॥६॥
In Sanskrit:
ऋषि : असितः काश्यपो देवलो वा | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अथ परमात्मनः सर्वव्यापकत्वं वर्ण्यते।
पदपाठ : सः ।वह्निः। अप्सु ।दुष्टरः। दुः ।तरः ।मृज्यमानः ।गभस्त्योः ।सोमः ।चमूषु ।सीदति॥
पदार्थ : (वह्निः) जगद्भारस्य वोढा, (दुष्टरः) दुरतिक्रमः, (मृज्यमानः) सद्गुणकर्मस्वभावैः अलङ्क्रियमाणः (स सोमः) असौ जगत्पतिः परमेश्वरः (अप्सु) नदनदीसमुद्रपर्जन्यादिवर्तिषु उदकेषु, (गभस्त्योः)सौम्यतैजसरूपयोः चन्द्रसूर्यकिरणयोः। [गभस्तिरिति रश्मिनामसु पठितम्। निघं० २।४।] (चमूषु) द्यावापृथिव्योरन्तराले विद्यमानेषु विभिन्नेषु लोकेषु चापि [चम्वौ इति द्यावापृथिव्योर्नाम। निघं० ३।३०।] (सीदति) निषण्णोऽस्ति ॥६॥
भावार्थ : अगणितग्रहोपग्रहसूर्यनक्षत्रादियुते सुविस्तीर्णे विश्वब्रह्माण्डेऽस्मिन् कणपरिमितमपि स्थानं न विद्यते यत्र परमेश्वरो नास्ति ॥६॥
टिप्पणी:१. ऋ० ९।२०।६।