Samveda/1012
आ वच्यस्व सुदक्ष चम्वोः सुतो विशां वह्निर्न विश्पतिः। वृष्टिं दिवः पवस्व रीतिमपो जिन्वन्गविष्टये धियः (डा)।। [धा. । उ । स्व. ।]॥१०१२
Veda : Samveda | Mantra No : 1012
In English:
Seer : kRRitayashaa aa~NgirasaH | Devta : pavamaanaH somaH | Metre : kaakubhaH pragaathaH (viShamaa kakup, samaa satobRRihatii) | Tone : pa~nchamaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : aa vachyasva sudakSha chamvoH suto vishaa.m vahnirna vishpatiH . vRRiShTi.m divaH pavasva riitimapo jinvangaviShTaye dhiyaH.1012
Component Words : aa .vachyasva .sudakSha .su. dakSha .chamyoH .sutaH .vishaam .vahniH .na .vishpatiH .vRRiShTim .divaH .pavasva .ritim .apaH .jinvan .gaviShTaye .go .iShTaye .dhiyaH.
In Hindi:
ऋषि : कृतयशा आङ्गिरसः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : काकुभः प्रगाथः (विषमा ककुप्, समा सतोबृहती) | स्वर : पञ्चमः
विषय : अगले मन्त्र में फिर आचार्य को कहा जा रहा है।
पदपाठ : आ ।वच्यस्व ।सुदक्ष ।सु। दक्ष ।चम्योः ।सुतः ।विशाम् ।वह्निः ।न ।विश्पतिः ।वृष्टिम् ।दिवः ।पवस्व ।रितिम् ।अपः ।जिन्वन् ।गविष्टये ।गो ।इष्टये ।धियः॥
पदार्थ : हे (सुदक्ष) शुभ योगबल से युक्त आचार्यप्रवर ! (चम्वोः) द्यावापृथिवी के तुल्य परा और अपरा विद्याओं में (सुतः) निष्णात आप (विशाम्) प्रजाओं के (वह्नि) भार को उठानेवाले (विश्पतिः न) प्रजापालक राजा के समान (आ वच्यस्व) प्रशंसा प्राप्त कीजिए, (गविष्टये) दिव्य प्रकाश के इच्छुक मुझ शिष्य के लिए (धियः) प्रज्ञानों को (जिन्वन्) प्रेरित करते हुए आप (दिवः) मूर्धा-लोक से (वृष्टिम्) धर्ममेघ समाधि में होनेवाली ज्योति की वर्षा को और (अपः) आनन्द-जल की (रीतिम्) धारा को (पवस्व) प्रवाहित कीजिए ॥२॥यहाँ उपमालङ्कार है ॥२॥
भावार्थ : योगविद्या में पारङ्गत आचार्य भौतिक विज्ञानों के पाण्डित्य के साथ-साथ योगविद्या का पाण्डित्य भी शिष्यों में उत्पन्न करता हुआ उनके सम्मुख मानो दिव्य ज्योति एवं ब्रह्मानन्द की धारा को प्रवाहित कर देता है ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : कृतयशा आङ्गिरसः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : काकुभः प्रगाथः (विषमा ककुप्, समा सतोबृहती) | स्वर : पञ्चमः
विषय : अथ पुनरप्याचार्य उच्यते।
पदपाठ : आ ।वच्यस्व ।सुदक्ष ।सु। दक्ष ।चम्योः ।सुतः ।विशाम् ।वह्निः ।न ।विश्पतिः ।वृष्टिम् ।दिवः ।पवस्व ।रितिम् ।अपः ।जिन्वन् ।गविष्टये ।गो ।इष्टये ।धियः॥
पदार्थ : हे (सुदक्ष) शुभयोग बलयुक्त आचार्यप्रवर ! (चम्वोः) द्यावापृथिव्योरिव पराऽपराविद्ययोः (सुतः) निष्णातः त्वम् (विशाम्) प्रजानाम् (वह्निः) भारवाहकः (विश्पतिः न) प्रजापालकः नृपतिरिव (आ वच्यस्व) प्रशंसां लभस्व। [वच परिभाषणे, कर्मणि ‘उच्यस्व’ इति प्राप्ते सम्प्रसारणाभावश्छान्दसः।] (गविष्टये) गोकामाय दिव्यप्रकाशेच्छुकाय शिष्याय मह्यम् (धियः) प्रज्ञानानि (जिन्वन्) प्रेरयन् त्वम् (दिवः) मूर्धलोकात् (वृष्टिम्) धर्ममेघसमाधौ जायमानां ज्योतिर्वृष्टिम् (अपः) आनन्दवारिणश्च (रीतिम्) धाराम्। [री गतिरेषणयोः, क्र्यादिः।] (पवस्व) प्रवाहय ॥२॥अत्रोपमालङ्कारः ॥२॥
भावार्थ : योगविद्यापारंगत आचार्यो भौतिकविज्ञानेषु पण्डित्येन साकं योगविद्यापाण्डित्यमपि शिष्याणां कुर्वन् तेषां पुरतो दिव्यज्योतिषो ब्रह्मानन्दस्य च धारामिव प्रवाहयति ॥२॥
टिप्पणी:१. ऋ० ९।१०८।१०, ‘री॒तिम॒यां जिन्वा॒’ इति पाठः।